Standaard Boekhandel MAGAZINE

'De Sneeuwster', een nieuw sneeuwavontuur van Jommeke en zijn vrienden, zal – hoe kan het ook anders – in ‘putteke’ winter verschijnen. Waarom je het album moet lezen? We vroegen het meteen aan tekenaar Dieter Steenhaut: ‘'De Sneeuwster' is een spannend avontuur waarbij Gobelijn vermist wordt en ondergesneeuwd teruggevonden in het Himalayagebergte. Ook is er heel misschien sprake van een yeti… Op tekenvlak kon ik mij laten gaan en mocht ik opnieuw enkele nieuwe personages introduceren in het Jommeke-universum. Eén berggids baseerde ik op een wereldberoemde ster uit de rapscene. Aan de lezer om te achterhalen over wie het gaat.’ En Dieter, welke scène in 'De Sneeuwster' vond je grafisch de grootste uitdaging? Dieter Steenhaut: De scène waarop de Vliegende Bol tegen het Himalayagebergte vliegt. Bij dat actiemoment heb ik veel detail in de bergwand gestoken samen met de snelheid van de crashende vliegende bol. Daarbovenop moesten er enkele onomatopeeën en ook vallende sneeuw en gruzelementen van de bol in één tekening gepropt worden. DAN NU DE STRIPMUNKVRAGEN Wat is de eerste strip die je ooit gelezen hebt?    Waarschijnlijk een album van Asterix en Obelix. Hoewel er van lezen toen nog niet veel terechtkwam, herinner ik mij wel dat ik op zeer jonge leeftijd bijzonder gefascineerd naar de tekeningen zat te kijken. Welk stripalbum uit je jeugd heb je stukgelezen?     De reeks Langteen en Schommelbuik van Jef Nys, ontzettend knap getekend en echt op kindermaat. Wat is je favoriete strippersonage?   Dirkjan, een personage uit de pen van de Nederlandse tekenaar Mark Retera, dat er bijzonder knullig uitziet en samen met zijn huisgenoot Bert hilarische humor brengt. Wat was de meest knotsgekke situatie waarin een van jouw eigen personages stripgewijs belandde?    Een bizarre scène uit het Jommeke-album Spoken op school. Toen het personage Zuster Pickles in de gevangenis werd gestopt en met haar pot pickles en een pollepel in de hand dictatoriaal de medecelgenoten begon te commanderen. Van welke collega-stripauteur ben je fier dat je een originele plaat hebt?     Van cartoonist Lectrr. Hij tekende voor mij een parodie op het album Purperen pillen waarbij Jommeke plots een dealer is geworden en in een obscuur zijsteegje purperen pillen verkoopt. Ik gaf het een mooi plekje in mijn tekenatelier. Van welke collega-stripauteur heb je ooit goede raad gekregen?    Mijn eerste ontmoeting met tekenaar Jean-Pol (Samson en Gert, Plop, Kramikske,… ) zal ik nooit meer vergeten. De redactie van de uitgeverij had mij die avond meegenomen naar de uitreiking van de Bronzen Adhemar in het Stripmuseum te Brussel. Nog met mijn platen in de hand ontmoette ik daar Jean-Pol die me toen enkele bruikbare tips gaf die ik nog steeds toepas. Bij een brand in je huis, welk stripalbum ga je uit het vuur halen?     De allereerste Jommekes, die nog voor De jacht op een voetbal verschenen, waarin Jommeke nog een zesjarige belhamel is. Met welke stripfiguur wil je een echt avontuur beleven?    Met Asterix en Obelix. Ongegeneerd toverdrank drinken en daarna Romeinen in elkaar timmeren. Ik heb nochtans niks tegen oude Romeinen. Ik heb er nog nooit één ontmoet en Rome vind ik best een mooie stad. Daarna sluit ik graag af met een gezellige barbecue. Ooit een crush gehad op een strippersonage?    Die bewaarde ik voor het echte leven maar als ik er dan echt eentje moet kiezen ga ik voor Sam van Jan Bosschaert, het stoere meisje in de blauwe overall. Wat is de mooiste cover van een stripalbum?     De cover van De hoed van Geeraard De Duivel (Nero), de versie waarop het Duivelsteen in Gent te zien is. Omdat het Gent is, spannend en mysterieus is en omdat ik een grote  fan ben van Marc Sleen. Van welke stopgezette stripserie zou je toch nog een extra album willen lezen?     Van Kuifje. Blijft voor mij nog altijd de nummer 1 binnen het stripvak. Welk stripalbum heb je het meest recent gelezen? De brullende berg van Suske en Wiske. Bij het maken van 'De Sneeuwster' deed ik research naar hoe verschillende reeksen sneeuw in beeld brengen en voor ik het wist werd ik meegezogen in het oude Vandersteenverhaal. Goed verteld en expressief in beeld gebracht. De perfectie van anatomie of ingewikkelde decors deed er voor Vandersteen niet toe. De expressie van het acteren van de personages maakt het authentiek en supergezellig. Het album 'De Sneeuwster' wordt officieel voorgesteld op 14 februari in Theater Tinnenpot, Tinnenpotstraat 21, in Gent.    

Ontdek de inspiratie achter dit ontroerende verhaal Heather Morris, de vrouw die de wereld veroverde met De tatoeëerder van Auschwitz, is terug. Haar nieuwste roman, 'De wens', is een emotionele roman die je hart breekt en ook weer lijmt. Ze baseerde het op haar eigen ervaring als  maatschappelijk werkster in een ziekenhuis. HET VERHAAL DAT AL JAREN IN HAAR SCHUIF LAG "Voor mij is het belangrijk dat ik 'De Wens' alle tijd en aandacht geef” Dit boek is anders dan haar andere waargebeurde oorlogsverhalen, maar niet zomaar een tussendoortje voor Morris. Het verhaal van De Wens sluimerde al meer dan twintig jaar in haar gedachten, nog voordat ze De tatoeëerder van Auschwitz schreef. Ze vindt het belangrijk om ook deze roman wereldwijd te gaan promoten. De Wens vertelt het verhaal van de vijftienjarige Jesse die verzot is op gamen. Wanneer ze terminaal ziek wordt en in het ziekenhuis belandt, is dat het enige wat ze nog kan doen. Haar laatste wens is een video-ervaring die haar leven vastlegt. De enige die daarvoor kan zorgen, is de 29-jarige Alex, een eenzame computernerd.  DE KRACHT VAN VERBINDING "Dat is de wens: het gaat erover dat deze wens samenkomt. Alex en Jessie, de andere kinderen op de afdeling en de maatschappelijk werker." Alex en Jessie vinden elkaar in een medische setting die voor beiden erg vreemd aanvoelt en het klikt niet meteen tussen hen, maar toch groeien ze naar elkaar toe. In de kern draait het boek om verbinding, niet alleen tussen Alex en Jessie maar ook tussen de andere zieke jongeren op de afdeling en sociaal werkers die dag in, dag uit voor hen zorgen. Die kleine, onverwachte ‘families’ die in zo’n situaties ontstaan, zijn goud waard.  DE ONZICHTBARE STRIJD VAN VADERS "Ik wilde de vaak onzichtbare strijd van vaders belichten die omgaan met de ziekte van hun kind." Morris staat bekend om haar empathische blik. In De Wens kiest ze ervoor om de vaderfiguur te belichten. Jessies vader worstelt enorm met de diagnose van zijn dochter. Waar moeders vaak worden geportretteerd in hun zorgende rol, duikt Morris in de stille wanhoop en machteloosheid die vaders kunnen voelen in zo’n situatie. Hun belangrijkste taak – hun kind beschermen – is mislukt, en ze blijven tot op het einde zoeken naar oplossingen.” GEBASEERD OP ECHTE MOED "Het verhaal is gebaseerd op mijn ervaring, ja. Ik draag dit werk op aan alle maatschappelijk werksters”   Heather Morris liet zich inspireren door een verhaal dat ze zelf meemaakte.  Ze benadrukt dat artsen en verpleegkundigen levens redden, maar dat maatschappelijk werkers vaak de "zielen" helpen genezen. Ze hebben een cruciale rol in het mentaal ondersteunen van patiënten en hun familues, op het voorbereiden van patiënten op een veilige terugkeer naar huis, vooral bij kwetsbare groepen zoals pasgeborenen of ouderen zonder steun.  DE OORSPRONG VAN DE WENS "Kan ik iets doen wat ik zelf wil?" Deze simpele vraag ligt aan de basis van het hele boek. Het gaat over autonomie in een situatie waarin je de controle volledig kwijt bent. Of het nu gaat om de jonge patiënten die verlangen naar een moment van normaliteit, of Morris zelf die na haar grote successen terugkeert naar een verhaal dat zij wilde vertellen: de drang naar eigen keuzevrijheid loopt als een rode draad door het boek. Ontdek nu 'De wens' van Heather Morris!     

Lucky Luke viert dit jaar, in 2026, zijn 80e verjaardag. Ter gelegenheid daarvan verscheen in 2025 al een hommage aan de stripcowboy uit de Wild Wild West. In 2026 mogen fans zich bovendien verheugen op twee nieuwe Lucky Luke-strips: het langverwachte derde deel van Lucky Luke door Bonhomme en een nieuw album in de hoofdreeks De nieuwe avonturen van Lucky Luke. Het jubileum gaat dan ook gepaard met heel wat feestgedruis, waaronder een interessante expo over de stripheld in Dortmund. DAKOTA 1880 Het verhaal van de oorsprong van Lucky Luke Toen Matthieu Bonhomme in 2016 met 'De moordenaar van Lucky Luke' het eerste album in een nieuwe hommagereeks Lucky Luke door … uitgaf, legde hij de lat meteen hoog. Sindsdien volgden nog Lucky Lukes door … van Bouzard, Mawill, Ralf König en Blutch. Zij gingen allemaal de komische toer op, maar scenarist Appollo (Olivier Appollodorus) en tekenaar Brüno kiezen met het album Dakota 1880 opnieuw voor een meer realistische en bijzonder krachtige hommage. Olivier, wat was eigenlijk je eerste reactie toen je het voorstel kreeg een Lucky Luke door … te realiseren? Appollo: Als kind vond ik Lucky Luke een van de leukste stripseries en ik herlees de albums als volwassene nog steeds! Mijn eerste reactie was dus tweeledig: enerzijds een echt jeugdig enthousiasme omdat ik als het ware een held uit mijn kindertijd toevertrouwd kreeg, anderzijds een grote angst om in de voetsporen te treden van Morris en Goscinny, twee giganten uit de stripwereld. Om niet verlamd te raken en de sprong te wagen, heb ik wel de overredingskracht van Brüno nodig gehad. Die zei: ‘Kom op, we gaan ervoor, het wordt geweldig!’ Hebben jullie richtlijnen of beperkingen gekregen? Nee, niet echt, we kregen carte blanche. Men vertrouwde ons volledig, aangezien het een hommage-album is en men van ons verwachtte dat we het personage op onze eigen manier zouden herinterpreteren. Er waren toch twee beperkingen: Luke mag niet roken en hij mag niemand doden. De tweede beperking was de meest hinderlijke als je besluit om een ‘realistische’ versie van een cowboy te maken die af en toe het recht in eigen handen neemt. Dat brengt nogal wat beperkingen met zich mee, maar we hebben oplossingen gevonden. Je hebt er bewust voor gekozen om geen lang verhaal te vertellen, maar meerdere korte verhalen. Waarom? Het korte verhaal is in de Franse stripwereld aan het verdwijnen en de lange graphic novel is de norm geworden. Maar ik vind dat korte formaat, zoals Pratt het bijvoorbeeld gebruikt, wel leuk. En je hebt het Lucky Luke-album 47 met de titel 7 korte verhalen, dat een beetje uniek is in de reeks. Ik vond het fijn om daar een soort continuïteit aan te geven. Ten slotte is het ook een manier om je te onderscheiden van de hoofdreeks, om een iets andere toon te vinden. Je laat de verhalen evolueren met een Lucky Luke zonder Jolly Jumper/Rataplan/de Daltons … Wilde je dat erfgoed vermijden? Gedeeltelijk wel. Aangezien 'Dakota 1880' een soort knipoog is naar Arizona 1880, het allereerste avontuur van Lucky Luke door Morris, en we in 2026 de 80ste verjaardag van het personage vieren, wilden we het verhaal van de oorsprong van Lucky Luke vertellen, een soort jeugd van Lucky Luke, voor hij de Lucky Luke werd die we kennen. Ik wilde afstand nemen van de meest voor de hand liggende canons van de serie. En ik wilde ook trouw blijven aan een bepaalde, misschien minder voor de hand liggende geest van de avonturen zoals die door Morris en later door Goscinny bedacht zijn. Je komt oorspronkelijk uit Réunion. Heb je elementen uit jouw geboortestreek verwerkt in de avonturen van Lucky Luke? Het klopt dat ik met een westernverhaal afstand moest nemen van mijn vertrouwde omgeving (Réunion, de Indische Oceaan, Afrika …), maar het personage Baldwin heeft me gered: hij komt uit Louisiana, dus uit een creoolse wereld die in veel opzichten lijkt op die van mijn eiland. Ik heb de western ‘gecreoliseerd’ en Lucky Luke zelfs in het creools laten spreken! Is 'Dakota 1880' ook een eerbetoon aan Morris? Hoewel je op het eerste gezicht zou denken dat noch de tekenstijl, noch de toon overeenkomen met het werk van Morris, is het in de uitwerking van elk verhaal, de nevenpersonages, het kleurenpalet en de vele knipogen die het album rijk is, een groot en oprecht eerbetoon aan Morris en Goscinny! Welke personen hebben eigenlijk jouw werk beïnvloed? Oh, dat zijn er zoveel! In de literatuur Flaubert, Jean Rolin, J.M. Coetzee, in de stripwereld natuurlijk Morris en Goscinny, Hergé, Pratt, Moebius, Tardi, Forest, Clowes, Blutch, de lijst is te lang! Bestel 'Dakota 1880' DE MOORDENAAR VAN LUCKY LUKE Het eerste hommagealbum door… Matthieu Bonhomme   Als kind droomde Bonhomme er al van dat Lucky Luke hem zou komen opzoeken toen hij in de zandbak speelde. Meer dan dertig jaar later maakt hij een eigen droom waar: hij geeft Lucky Luke een volledig nieuw avontuur, en zelfs een nieuw leven. Lucky Luke lijkt wel jouw ware jeugdheld? Bonhomme: Ik ben opgegroeid met Lucky Luke. Die albums waren mijn allereerste leesvoer. Ik heb ze wel honderd keer gelezen en herlezen, gewoon om het gevoel te krijgen dat Lucky Luke een echte vriend was, iemand van vlees en bloed. Heb je persoonlijk favoriete albums? Onmogelijk te zeggen, eigenlijk. De reeks bestaat uit zo veel meesterwerken. Alle albums waar de Daltons in voorkomen, bijvoorbeeld. Maar er zijn wel drie albums die me heel nauw aan het hart liggen, en dat zijn vreemd genoeg geen albums met de Daltons. Het zijn de albums waarin Lucky Luke een vriend heeft: Tenderfoot, Het 20ste cavalerie en Prikkeldraad in de prairie. Als jonge lezer konden die verhalen me het meest bekoren, want zo kon ik me in de plaats van de vriend van Lucky Luke stellen en me zijn vriend wanen. Maar we leren in die vriendschapsrelaties vooral een meer menselijke, sympathieke, vriendelijke en zelfs ontroerende Lucky Luke kennen. Dat heb ik van het personage onthouden… en in mijn verhaal heb ik hem dan ook een vriend gegeven.  Wat is jouw favoriete personage? Naast Lucky Luke is dat ongetwijfeld Jolly Jumper. Hij praat – tegen zichzelf, tegen ons – met zo’n fantastisch gevoel voor humor. Hij heeft een soort fijnzinnige ‘blasé’-houding, met van die typisch Engelse humor. Ik las in een interview dat ook Peyo een geliefkoosd stripauteur van je is? Ik hou ontzettend van Peyo, vooral omwille van zijn serie Johan en Pirrewiet. Hij is voor de middeleeuwen wat Morris voor mij voor de western is. Vandaag ben ik wel geneigd te zeggen dat op het niveau van de pure tekening Morris eigenlijk de ‘boss’ is. Heb jij iets geleerd van Morris en Peyo? Peyo ging op eenzelfde manier te werk als Morris. Wat Peyo van Morris leerde en ik op mijn beurt van hen beiden, is het grote belang van de leesbaarheid van het verhaal. Alles moet in het teken van het verhaal staan. Het ego van de auteur moet daarbij verdwijnen. En gezien hun geweldige talent konden Morris en Peyo zich echt concentreren op de nauwkeurigheid van de ‘mise en scène’ en de onderlinge verhouding van de personages. Heb je nog andere voorbeelden in het striplandschap? Natuurlijk houden mijn invloeden niet op bij die twee namen. Giraud is vanzelfsprekend van grote invloed. Van onder meer Derib, Rossi, Cosey, Pratt en (recenter) Christophe Blain en Blutch leer ik nog altijd bij door hun platen te bekijken en te bestuderen. Een eigen strip maken van een jeugdheld kan dan wel een enorme uitdaging zijn, maar ik neem aan dat je tegelijkertijd een zekere schroom voelt om zo’n project aan te vatten? Ik krijg al een tiental jaren regelmatig voorstellen om een ‘reprise’ te maken. Zo heb ik ook de vraag gekregen een Robbedoes door… te tekenen. Ik kwam vaak in de verleiding, maar ik heb die voorstellen toch geweigerd omdat het niet echt mijn ding was. Met Lucky Luke lag dat vanzelfsprekend anders. Mijn liefde voor het westerngenre en natuurlijk voor het personage gaven mij het extra zetje om het met Lucky Luke wel te proberen. Twee jaar lang heb ik dan zelf voorstellen gedaan, aanvankelijk zonder succes. Het is je dan toch gelukt. Wat was de belangrijkste moeilijkheid bij de benadering van het personage en de strip? Er zijn al getalenteerde auteurs met de hoofdserie bezig. Ik wou iets anders doen, het personage een beetje naar mijn hand zetten, de figuur van de cowboy bewust op een andere manier invullen. Als er in het Wilde Westen duels werden uitgevochten, was dat echt gevaarlijk. Dat element van realisme wou ik in de strip brengen. Was het voor jou lastiger een verhaal voor Lucky Luke te verzinnen dan een ander verhaal? Dat dacht ik in het begin. Maar eigenlijk kwam de verhaallijn heel vlotjes en spontaan, en dat was een aangename verrassing. Waarschijnlijk heeft het te maken met het feit dat ik het personage zo goed ken.  Waarom rookt Lucky Luke niet?  Lucky Luke mag niet meer roken. Dat werd me opgelegd door de erfgenamen van Morris. Daarom heb ik het thema van het niet meer roken in mijn verhaal verwerkt. Als je het album leest, zal je weten waarom hij gestopt is met roken. Een andere heel menselijke cowboy die in het verhaal opduikt, is Doc Wednesday. Kan je iets meer over hem vertellen? Ik heb Doc uitgekozen als vriend van Lucky Luke. De figuur is gebaseerd op een beroemd historisch personage in het Wilde Westen, Doc Holliday, die ook een rol gespeeld heeft tijdens het beruchte vuurgevecht bij de O.K. Corral. Ik wou dat hij een soort tegenpool van Lucky Luke was, een tegenovergestelde dubbelganger. Hij is een goeie ‘gunslinger’ en heeft allerlei ondeugden die Lucky Luke niet heeft. Sigaretten, pruimtabak, alcohol, vrouwen, gokspelen… Eigenlijk is hij iemand die Lucky Luke zou kunnen worden als hij een echte cowboy zou zijn. Waarom heeft de western zo’n succes, denk je? De western is eigenlijk een ongelooflijk genre. Avontuur, exotisme, simpele menselijke waarden, snelle oplossingen, actie, het zit er allemaal in. Na de Tweede Wereldoorlog is het genre in Frankrijk populair geworden, mede dankzij de enorme belangstelling die er toen voor Amerika was. Op stripgebied hebben zich in Europa echt grote talenten op het genre gestort. Dat die trend zich nu nog altijd doorzet, komt in de eerste plaats door de invloed van auteurs als Morris, Giraud, Derib, Hermann en nog een aantal anderen. Hun opvolgers zijn eveneens gebeten door het westerngenre. Terecht, want het laat ons dromen.  Bestel 'De moordenaar van Lucky Luke' Bestel 'Wanted' DE INFLUENCERS VAN LUCKY LUKE-TEKENAAR ACHDÉ We voeden ons met wat we zien of horen Sinds tekenaar Achdé begon te teamen met scenarist Jul is er na het legendarische duo Morris-Goscinny opnieuw een gouden duo aan het werk dat de westernheld Lucky Luke komische, verrassende en ook soms maatschappijkritische avonturen laat beleven. Wat is het geheim van die succesformule? We vroegen het aan Achdé. Jul komt met zijn scenario’s steeds onverwacht uit de hoek. Wat zijn volgens jou zijn sterke punten? Achdé: Jul verwerkt graag ‘de tijdgeest’ in zijn verhalen en dat doet hij met veel talent en humor. De Israëlieten en hun tradities, racisme en slavernij, de relatie tussen Frankrijk, de VS en het kapitalisme, dierenrechten en sociale bewegingen. Voor mij is de opgave dan om zijn scenario’s zodanig in beeld te brengen en de tekeningen zodanig uit te werken dat het verhaal grappig en toegankelijk blijft voor zoveel mogelijk lezers, jong en oud. Maar uiteindelijk, ook al kost het veel werk, slaat het resultaat duidelijk aan en daar ben ik blij om. Wat trok je in het bijzonder aan in Cowboy van het vat? In 2008 had ik samen met uitgever Claude de Saint-Vincent een opzet voor een dergelijk verhaal bedacht, maar Jul heeft het uiteindelijk met veel inventiviteit en humor geschreven. Voor het eerst verandert Lucky Luke echt van universum. Hij verlaat het Westen – met zijn oneindige landschappen, zijn wildernis en zijn indianen – en trekt naar het Oosten, met zijn smerige voorsteden, zijn uitgebuite arbeiders, zijn sociale bewegingen en een ‘ander’ soort Amerika. Het is een Amerika waar we minder van houden, het Amerika van het schandalige kapitalisme, waar de mens uiteindelijk niet meer is dan een radertje in het wiel ten voordele van enkelen. Het is geen indianenoorlog die Lucky Luke zal moeten beslechten, maar een arbeidersoorlog! Veel moeilijker, geloof me! (Lacht.) Voeg je eigen elementen aan het verhaal toe? Met Jul is het leven niet altijd ‘een lange stille rivier’! Zoals alle kunstenaars heeft hij soms het gevoel dat zijn keuzes van beelden de enig mogelijke zijn, wat het niet altijd makkelijk maakt. Het begin van onze samenwerking voelde een beetje als een sport aan! (Lacht.) Dus kwamen we tot een mooie overeenkomst: ik raak niet aan zijn tekst en dialogen en hij bemoeit zich niet met mijn lay-out en tekeningen. Die vorm van samenwerking werkt heel goed. Er kan een uitzondering zijn als Jul een fout maakt tegen het universum van Morris, of als ik eens een goede gag bedenk waarover de redacteur enthousiast is. (Ja, dat gebeurt soms!) Dus ja, ik voeg visuele gags toe, zoals wanneer Lucky Luke er bij de dokter sneller vandoor gaat dan zijn schaduw, of grafische knipoogjes die de actie ondersteunen, zoals mijn ‘hommage’ knipoog aan de twee oude mannetjes in het theater uit The Muppet Show. Ook bij de nevenpersonages, op affiches of in het decor, zal je grappige extraatjes herkennen.  O ja, ik moet toegeven dat ik dit keer een beetje contractbreuk heb gepleegd: de cover is helemaal van mij en het was een beetje een sport om die erdoor te krijgen! (Lacht.) Achdé, wie zijn eigenlijk de vijf mensen die je werk hebben beïnvloed? Maar vijf? Onmogelijk! Grafisch gezien zijn er Uderzo, Jack Davis en Tex Avery voor de beweging, expressie en gekte in hun verhalen, Morris voor zijn kadrering en paarden, en Franquin en Will Eisner voor hun inventiviteit. Voor de teksten zijn dat Pierre Desproges, Kipling en Clifford D. Simak. Ik hou van hun woordenrijkdom en stijl. Maar ik zal er ongetwijfeld een paar vergeten. Als kunstenaars zijn we allemaal ‘sponzen’. We voeden ons met wat we zien of horen. Voor mijn laatst verschenen album, AÏE!, werd ik bijvoorbeeld geïnspireerd door mijn herinneringen aan de medische wereld waarin ik gewerkt heb. Kortom, ik pik alles op wat ik kan krijgen! (Lacht.) Bestel 'Een cowboy onder druk' EXPO IN DORTMUND Exclusieve originele pagina’s van Morris Nog meer Lucky Luke? Het is maar een paar uurtjes rijden naar Dortmund voor de expo in Schauraum: Comic + Cartoon. De tentoonstelling toont originele pagina’s, tekeningen, archiefmateriaal en eerste publicaties van 1946 tot nu. Bijzonder opmerkelijk zijn de originele pagina’s van Morris en René Goscinny uit de jaren 1950 en 1960 die tot nu toe slechts zelden te zien waren, omdat Morris tijdens zijn leven nauwelijks pagina’s heeft uitgeleend. De expo is gratis en loopt nog tot 6 april 2026. Meer info op dortmund.de/comic.    

‘A hero is somebody who voluntarily walks into the unknown,’ zei acteur Tom Hanks ooit. Daarmee slaat hij de nagel op de kop, want vrijwillig het onbekende tegemoet treden, dat doen striphelden als hobby. En dat maakt hun avonturen zo ongemeen meeslepend. Het is extra genieten dit najaar, want alle tophelden tekenen present! LARGO WINCH 25: Als de goden je in de steek laten CORRUPTE POTJES Largo Winch heeft zich teruggetrokken op het geheime eiland Sarjevanne in de Adriatische Zee, waar hij zich vooral bezighoudt met het zalige nietsdoen en visvangst. Tijdens een van zijn tochten merkt hij hoe een onbekend jacht het eiland nadert. Ogenschijnlijk is het jacht niet bemand, tot Largo aan boord gaat en daar een lijk van een man vindt en een hysterisch huilend jong meisje. De man, Obi Martins, werd vermoord, het meisje is zijn dochter Hope die zich voor de moordenaars verschuild had in het onderdek. Martins was ontwerper van drones voor humanitaire doeleinden en duidelijk op zoek naar Winch. Waarom wou hij de miljonair ontmoeten en waarom kostte hem dat zijn dood? Winch doorbreekt zijn isolement en ontfermt zich over het meisje. Hij gaat op zoek naar de moordenaars van haar vader en hun motief. Dat onderzoek gaat veel verder dan een loutere roofmoord. Er moeten immers politiek corrupte potjes gedekt gehouden worden. Inzet van de criminelen: een technologische en humanitaire ramp veroorzaken. Ook Hopes rijke familie blijkt een betrokken partij te zijn. JÉRÉMIE GUEZ Het zijn grote schoenen om te vullen als je een stripreeks als Largo Winch overneemt, gecreëerd door Jean Van Hamme en voortgezet door Eric Giacometti. Maar Largo Winch-liefhebbers, en dat zijn er velen, hoeven niet te vrezen. Met Jérémie Guez als nieuwe scenarist werd er een klasbak binnengehaald. Guez is een Franse dertiger die zijn sporen verdiende: als auteur van thrillers en ook als scenarist en regisseur van opmerkelijke films als Sons of Philadelphia, de miniserie B.R.I. die hij voor Canal+ maakte en de film BoÎte Noire waarvoor hij in 2022 de César voor het beste originele scenario kreeg. Guez las de Largo Winch-albums als kind, samen met zijn ouders, en beschreef de serie als: ‘De enige geslaagde transplantatie van de Amerikaanse verbeelding in een francofone wereld.’ Hij heeft een band met de figuur van Largo Winch en kent diens wereld. Dat bewijst hij met zijn sterke stripdebuut in 'Als de goden je in de steek laten', het eerste deel van een tweeluik. Bestel deze strip THORGAL SAGA 5:  De stad in beweging ‘Prokletà wordt ook ‘de stad in beweging’ genoemd. Iedere avond, als de poorten gesloten worden, trekt de stad ergens anders heen. Soms naar het Vikinggebergte, soms naar de zuidelijke woestijn. Alleen de goden weten waar de stad morgen zal zijn.’ Prokletà lijkt zo de ideale schuilplaats voor Thorgal, die uit vrees voor de wraak der goden zijn gezin heeft moeten achterlaten. Toch zit het idee dat hij niet meer kan ontsnappen Thorgal vreselijk dwars. Hij besluit de stad te verlaten. Makkelijk gezegd, zeker als de heerser over Prokletà, de keizer, even gek als meedogenloos, de sleutel daartoe in handen heeft. En dan komt Thorgal een oude bekende tegen: Shaniah, het meisje dat vroeger verliefd op hem was en zich voor hem heeft opgeofferd. Ondertussen verschijnt ook een oude vriend van Aarcia opnieuw in hààr leven: Vigrid de godenzoon. Maar zijn de bedoelingen van die ‘vrienden’ wel zo nobel? Het is telkens uitkijken naar een nieuwe Thorgal Saga waarin externe auteurs gevraagd wordt om hun eigen verhaal toe te voegen aan de wereld van Thorgal. Dat leverde al meesterwerken op als 'Vaarwel Aarcia' (Robin Recht) en 'Van IJs en Vuur' (David Etien, Olivier Legrand, Jean-Blaise Djian). Ook 'De stad in beweging' van Mohamed Aouamri – bekend van Roodhaar en Op zoek naar de tijdvogel – en scenarist Antoine Ozanam is een verrijking van die wereld. Bestel deze strip THORGAL 43: De wraak van de godin Skaedhi Als Thorgal en Noor het land van Thorgals zoon Aniël van Valnor naderen, worden ze gevangengenomen door de wrede kapitein Rolf en zijn manschappen. Het feit dat Thorgal de vader is van Aniël, heerser over het land, intimideert Rolf niet. Hij wil namelijk zelf hertog worden en smeedt een complot. Ondertussen is de jonge Aniël vooral geïntrigeerd door de ogen van de godin ‘Skaedhi’. Bij de dissectie van die ogen, een vreemde materie, wordt Aniël bijgestaan door een aantal geleerden. Een van hen is Pallas, een tovenares. Zij bedwelmt de jonge Aniël niet alleen met haar mysterieuze kruiden, maar ook met haar lichaam. Kunnen Thorgal en Noor ontsnappen en komen ze nog op tijd om het complot te verijdelen? Scenarist Yann verweeft ijzersterk elementen uit Thorgals verleden met nieuwe avonturen van de Vikingheld en zijn familie. Hun nieuwe tegenstanders lijken nog meedogenlozer en machtiger te worden. Bestel deze strip DE HELDEN VAN AMORAS 2: Kolmanskop Suske en Wiske, de helden van Amoras, de nieuwe spin-off serie, heeft met het eerste album 'Doodvonnis' meteen de toon gezet, niet in het minst met de opzienbarende cover van een kussende Suske en Wiske. Verwacht je dus aan spannende avonturen met Suske en Wiske in de hoofdrol, albums die je in één ruk uitleest. Speelde Doodvonnis zich nog voornamelijk in Antwerpen en omgeving af, dan trekken Suske en Wiske voor hun tweede ‘helden’-avontuur naar de Namibwoestijn in zuidelijk Afrika. Het is eigenlijk het vreemde gedrag van professor Barabas dat hen naar die intrigerende plek lokt. Want wat heeft de professor te maken met het vroegere mijnstadje Kolmanskop in Namibië, waar diamant werd ontgonnen, en wie is die jonge vrouw waarmee hij de laatste tijd optrekt? Scenarist Marc Legendre over het ontstaan van het album'Kolmanskop': ‘Het begon met een reeks fascinerende foto's van Kolmanskop. Wat een decor! Dus ben ik over de geschiedenis van de plek gaan lezen, een relaas van uitbuiting, slavernij en verrijking. Een bloeiend mijnstadje in de woestijn bezit een van de eerste röntgenapparaten, niet om de lokale bevolking te helpen, maar om te checken of de arbeiders de opgegraven diamanten hebben ingeslikt. Onvoorstelbaar. Ik heb m'n idee aan Charel voorgelegd en die was meteen akkoord. ‘Dat moeten we maken!’’ Bestel deze strip DE RODE RIDDER 288: De tijdreiziger Johan is met zijn Dogathon op het vulkaaneiland Tartarus beland. Daar wacht Bahaal hem op, gezeten in een bad vol elfenbloed. Hij vraagt aan Johan of hij met hem mee ten strijde wil trekken tegen het goede, de troepen van Galaxa. Johan weigert. Maar dan toont Bahaal hoe hij Merlijn levenloos aan een kruis heeft gehangen, boven de kolkende oceaan waar de bloeddorstige Kluwuur met opengesperde bek wachten. Johan krijgt de keuze: ofwel een bondgenootschap met Bahaal ofwel de dood van Merlijn. Het zal niet de enige keuze zijn die Johan in het album 'Het drijvende paradijs' moet maken. Oppergod El biedt hem de kans om op zoek te gaan naar Doggaruf, een onoverwinnelijk magisch wapen, noodzakelijk in de strijd tegen de demonen van Bahaal. Maar daarvoor zal Johan een gevaarlijke tijdssprong moeten maken. De Rode Ridder is al enkele albums lang de fantasywerelden binnengedrongen. Hij heeft ook opnieuw Galaxa ontmoet en hun liefde is sterker dan ooit. Maar is ze sterker dan de krachten van het kwaad? Bestel deze strip LEFRANC 36: De regatta Journalist Guy Lefranc gaat samen met zijn vriendin Théa in Australië aan boord van de Voyager, een schip dat deelneemt aan de regatta Darwin-Davao. Hij zal over deze bootrace voor diverse kranten verslag uitbrengen. Dat het geen plezierreisje wordt, wordt meteen duidelijk als een krachtige tyfoon hen dwingt aan te meren op het eiland Walang, een Indonesisch eiland. Een van de bemanningsleden raakte immers gewond tijdens de storm en moet dringend verpleegd worden. Op het eiland komt Lefranc midden in een machtsstrijd terecht en wordt gearresteerd. Walang wordt geregeerd door een sultan, nog een jonge knaap, maar het is diens oom die officieel de touwtjes in handen heeft. Hij wil dat Walang zich afscheurt van de republiek Indonesië en opnieuw een onafhankelijke staat wordt. Ondertussen is het schip Le Prince d’Orange van Rotterdam naar Walang onderweg. De cargo bestaat uit wapens. De Franse stripauteur Roger Seiter schrijft al een tiental jaar scenario’s voor de legendarische stripreeks Lefranc, een serie die in 1954 gestart werd door Jacques Martin. Seiter is historicus van opleiding en dat merk je aan zijn goed gedocumenteerde scenario’s. Hij aarzelt niet om zijn held Lefranc te betrekken bij de grote oorlogs- of maatschappelijke conflicten uit de jaren 1950. Zo behandelde hij al de Cubacrisis (in het album Cuba Libre) of de Zuid-Afrikaanse apartheid (in het album 'Losgeld'), nu plaatst hij zijn verhaal in de naweeën van het gedekoloniseerde Indonesië. Bestel deze strip ALEX SENATOR 16: Atlantis Als hun schip eindelijk gebouwd is, vertrekt senator Alex samen met zijn metgezellen vanuit Armorica naar Atlantis. Maar de bemanningsleden blijven verdeeld over hun vertrek en de spanning stijgt. Als ze voet aan wal zetten op een van de Atlantische kusten, vinden ze daar niet alleen een magische stenencirkel, er komt ook een regen van pijlen op hen af. De Bretoense stammen verfoeien hun tocht en ook de natuur lijkt zich tegen de expeditie te keren. Bovendien breekt er muiterij uit. Intussen vaart het schip door ijszeeën, in de richting van het eiland van de goden, of is het eerder het eiland van de verdoemden? De stripauteur en historica Valérie Mangin schrijft niet alleen de scenario’s voor de spin-offreeks Alex, senator, ook voor de hoofdreeks is ze nu verantwoordelijk. Zo kan ze tussen beide reeksen bruggen slaan. Zij typeert Alex als volgt: ‘ De idealistische jongeman, bedacht door Jacques Martin, is volwassen geworden. Hij heeft de burgeroorlogen binnen het Romeinse rijk en de bijbehorende gruweldaden meegemaakt. Hij weet nu dat je tegenover extremisten, mensen die tot alles bereid zijn, concessies moet doen ten opzichte van het ‘Grote Goede’. Alex is echter geen complete klootzak geworden, al is hij wel iemand die voor het goede doel manipulatieve trekjes kan vertonen.’ Bestel deze strip BLAKE & MORTIMER BUITENREEKS 3: De dubbele expo Met een brede glimlach landen de vrienden Francis Blake en Philip Mortimer op de pas tot John F. Kennedy herdoopte luchthaven van New York. De Expo 64 is net van start gegaan in the city that never sleeps en de nieuwste technologieën zullen er tentoongesteld worden. Mortimer kijkt vooral uit naar de ‘Teletransporter’, een gamechanger in de wetenschap. Als Blake zich in zijn hotelkamer klaarmaakt voor hun eerste bezoek, wordt er een briefje onder de deur geschoven. ‘Ik ga al op verkenning, je vindt me op ‘Futurama’ van het paviljoen van General Motors. Philip.’ Typisch Mortimer, denkt Blake. Maar hij weet niet dat Mortimer enkele hotelkamers verder gedrogeerd en vastgebonden op een smeedijzeren bed ligt. Dan moet hun echte avontuur nog beginnen. Dat gaat meer en meer op een psychedelische trip lijken, zeker als ze door de Teletransporter verkleind worden en in een soort futuristische stad verdwalen. Ze komen er hun ergste vijanden tegen: Septimus, Voronov en een dozijn Olriks. 'De dubbele expo' is een derde novelle in de reeks geïllustreerde hommageverhalen van Blake & Mortimer. Eerder verschenen: 'Het Gedroomde Avontuur' (door André Juillard en Didier Convard) en De Bruid van Dr. Septimus (door Jean Harambat en François Rivière). Het echtpaar James Huth en Sonja Shillito, beiden actief in de filmwereld, schreef de tekst van 'De dubbele expo', maar het is kunstenaar Laurent Durieux die hier met zijn prachtige illustraties de show steelt. Durieux is vooral bekend om zijn filmaffiches van Hollywoodblockbusters als The Godfather, Jaws of Indiana Jones waaraan hij zijn eigen interpretatie geeft en die gretig aftrek vinden bij kopers als George Lucas en Steven Spielberg. 'De dubbele expo' is niet zijn eerste bijdrage aan de wereld van Blake & Mortimer. In 2019 verscheen De laatste farao, een album buiten reeks van scenaristen Jaco van Dormael en Thomas Gunzig, met tekeningen van François Schuiten. Durieux kleurde toen het album heel sfeerrijk en wezenloos mooi in. Bestel deze strip BLAKE & MORTIMER 31: De Atlantische dreiging E.P. Jacobs, een van de grootmeesters van de Belgische strip, stierf in 1987 en liet een ondertussen klassiek oeuvre van elf avonturen van Blake en Mortimer na. Nu, bijna veertig jaar later, hebben Blake en Mortimer al vele creatieve vaders gehad en zijn ze – de buiten reeks-albums eventjes niet meegerekend – aan hun twintigste post-Jacobs avontuur toe, 'De Atlantische dreiging'. En wat voor een! Eentje waarvoor professor Philip Mortimer en kapitein Francis Blake op onderzeese missie moeten gaan. Tsunami’s, giftige gassen, explosies teisteren de Noordzee, en wie kan er beter hulp bieden dan de deskundige professor en de kapitein? Maar hun missie wordt er niet makkelijker op als ze ontdekken wie achter al dat onheil schuilt, namelijk Olrik en Magon, heersers van Atlantis. Die willen namelijk zoveel mogelijk orichalcum, een kostbare metaallegering voor de Atlantiërs, uit de zee winnen, al zal dat voor heel Noord-Europa rampzalige gevolgen hebben. Yves Sente, uitgever en scenarist van onder andere Thorgal en XIII, bewijst met 'De Atlantische dreiging' dat hij wel degelijk in de voetsporen van E.P. Jacobs en Jean Van Hamme is getreden. Na zijn samenwerking met Teun Berserik voor twee eerdere Blake en Mortimer-verhalen ('De Vallei der Onsterfelijken' en 'De laatste Zwaardvis') is dit album het eerste dat de Nederlandse illustrator Peter Van Dongen solo tekent. 'De Atlantische dreiging' is vintage Jacobs en kan als een vervolg op Het raadsel van Atlantis gelezen worden. Bestel deze strip XIII PARODY: Maskers vallen af De ondertussen 86-jarige meesterscenarist Jean Van Hamme had het vorig jaar ook al aan Stripmunk verteld: ‘Ik ben te oud om nog een nieuwe serie te beginnen, want anders zou ik ze toch binnen een paar jaar moeten beëindigen.’ Maar aan echt op pensioen gaan dacht de scenarist van onder andere XIII, Largo Winch en Thorgal niet. Hij was nog bezig met een paar losse projecten. Een daarvan was het vorig jaar verschenen album Valstrikken en emoties, een zestal kortverhalen – met achtergrondintriges rond XIII – die gebundeld werden als veertiende deel in de Mystery-nevenserie. Dat album verscheen naar aanleiding van veertig jaar XIII. Zo lang was het inmiddels geleden dat de eerste pagina van de stripserie – met een zwaar toegetakelde man met geheugenverlies die op een verlaten strand aan de Amerikaanse kust aanspoelde – in het tijdschrift Robbedoes/Spirou werd voorgepubliceerd. Een striplegende was geboren. Jean Van Hamme kreeg niet alleen de vraag van uitgeverij Dargaud om een veertiende deel in de Mysterie-serie te schrijven, ook de redactie van Spirou vond het feestjaar een goede gelegenheid om Van Hamme nog eens aan het werk te zetten. Het resultaat was een mini-album van 32 pagina’s dat mee gedrukt werd met de XIII-special van het weekblad en dat je zelf in elkaar moest knutselen. Maar nu is er een ‘gewoon’ album van het verhaal. Nu ja, ‘gewoon’? Het album heet niet voor niets Parody en zet de wereld van XIII op zijn kop. ‘Het feit dat XIII aan geheugenverlies lijdt en zijn geheugen niet terugkrijgt, stelt hem in staat om een reeks identiteiten aan te nemen zonder dat hij zelf weet of die waar zijn of niet ... Het is een spel. Het is zelfs een spel geworden tussen de auteurs en de lezers ...’ zo had Van Hamme het succes van de serie ooit verklaard. Dat spel trekt hij in XIII Parody – Maskers vallen af helemaal door. Want stel dat XIII helemaal niet aan geheugenverlies lijdt en dat hij gewoon een heel goeie acteur is? Wat dan met zijn queeste op zoek naar zijn identiteit? Wat met zijn relaties? 'Maskers vallen af' bevat vele plottwists – hoe kan het ook anders – en leest dankzij de vele knipogen heerlijk weg, zeker voor wie de reeks kent. En wie kent die niet? Bestel deze strip XIII TRILOGY JONES 3: De zonnedans ‘Ze is buitengewoon aantrekkelijk, maar bovenal is ze een vrouw die zeer efficiënt en daadkrachtig is. Met haar militaire training heeft ze XIII al uit een aantal gevaarlijke situaties weten te redden.’ Zo typeerde tekenaar Olivier TaDuc luitenant Jones, een van de belangrijkste personages uit de succesvolle reeks XIII. Zo belangrijk dat ze een eigen nevenreeks kreeg. De skills, zoals TaDuc ze beschreef, heeft Jones ook als rekruut nodig gehad. Generaal Carrington wordt op het eiland Alcatraz door de terreurgroep Red Warriors onderworpen aan het Okipa-ritueel. Zijn lichaam wordt met twee haken opgehangen tot het scheurt. En dan begint cadet Jones zich te moeien. Ze slaagt aanvankelijk in haar missie, kan de generaal bevrijden en van het eiland ontsnappen. Tot ze haar broer Marcus opmerkt. Behoort hij ook tot de Red Warriors? De Trilogy Jones – die eindigt met het derde deel 'De zonnedans '– zit vol actiescènes en verrassende verhaalwendingen, maar scenarist Yann graaft ook in de ziel van Jones. Waarom bestaan trilogieën slechts uit drie delen? Bestel deze strip    

Jamie Oliver maakt er al jaren zijn missie van om jong en oud gezonder te doen eten. Ook in zijn nieuwste boek bewijst hij in zijn typische, enthousiaste stijl dat gezonde keuzes maken in de keuken echt niet moeilijk hoeft te zijn.   Waarom koos je gezondheid als onderwerp voor je nieuwe kookboek? “Onze gezondheid is het kostbaarste wat we hebben, maar de wereld om ons heen is nog nooit zo ongezond geweest als vandaag. We worden omringd door een overvloed aan ongezonde keuzes. We hoeven het heus niet altijd goed te doen, maar vaker gezonde voedingskeuzes maken kan echt een verschil maken in je leven. In de loop der jaren heb ik zelf heel wat waardevolle tips rond gezond eten verzameld. Die wil ik nu delen om zoveel mogelijk mensen te helpen. Als je denkt dat je gezonder kan leven maar niet weet waar je moet beginnen, dan is dit boek voor jou.” Kan voedsel je leven echt veranderen? “Voeding kan een enorm verschil maken in je leven. Wat je eet, heeft invloed op hoe je je voelt, hoe je eruitziet, hoe je bent, zelfs hoe goed je hersenen werken! Elk ingrediënt, hoe klein ook, zit vol met geweldige stoffen die je lichaam elke dag helpen om goed te functioneren.” Hoe komt het dat mensen het vaak moeilijk vinden om gezond te eten? “Velen van ons maken wel goede voornemens om gezonder te eten, maar keer op keer wint dan toch het gemak. Ik wil met mijn boek bewijzen dat goede voeding eenvoudig en haalbaar kan zijn. Sterker nog: mijn recepten zijn vaak sneller, goedkoper, gezonder én lekkerder dan afhaalmaaltijden.” “Als je denkt dat je gezonder kan leven maar niet weet waar je moet beginnen, dan is dit boek voor jou” —Jamie Oliver Bijna iedereen heeft vandaag een druk leven. Heb je tips om gezond eten daar toch in te doen passen? “Handige, snelle ingrediënten zijn je beste vrienden. Denk aan zakjes gemengde diepvriesgroenten, groenten uit blik, bonen, peulvruchten…. Het zijn allemaal snelle manieren om je dagelijkse aantal porties groenten en fruit de hoogte in te jagen. Probeer af en toe ook te koken voor meerdere dagen, zodat je diepvries vol zit met gezonde keuzes voor drukke weekavonden.” Als mensen maar één ding uit je nieuwe boek onthouden, wat moet dat dan zijn? “Als ik mijn lezers kan meegeven hoe ze aan zeven porties fruit en groenten per dag kunnen geraken, ben ik al heel blij. Maar ik wil ook graag duidelijk maken dat gezonder eten een verandering in levensstijl is en geen tijdelijke dieetrage. Het zijn de kleine veranderingen die een groot verschil maken: gezonde gewoontes die een leven lang meegaan en je leven zoveel rijker en beter maken.”     Jamie Oliver De Britse chef-kok Jamie Oliver (°1975) brak eind jaren 90 door met zijn tv-programma ‘The Naked Chef’. Hij maakte nadien nog talloze succesvolle programma’s voor de BBC en verkocht wereldwijd al meer dan 48 miljoen kookboeken   © Paul Stuart

Met zijn debuut ‘De verkavelingen’ maakt Arthur Goemans meteen indruk. Zijn roman begint nog als een verkenning over een typisch, oer-Vlaams dorpje, maar ontvouwt zich gaandeweg als een whodunit van internationale allure.   De titel van je roman verwijst naar een typisch Vlaams fenomeen. Is het een liefdesbrief aan je bakermat of toch ook een beetje een afrekening?  “Het zit daar ergens tussenin. In mijn boek schets ik zeker geen geromantiseerd beeld van het leven op het Vlaamse platteland, maar het is ook geen koude, naturalistische reflectie. Mijn personages hebben een haat-liefdeverhouding met het dorp waar ze zijn opgegroeid. Ze ergeren zich aan de kleingeestigheid en aan de inwoners en kunnen niet wachten om er te vertrekken. Maar eens ze er weg zijn, voelen ze toch dat het dorp aan hen blijft trekken. Dat herken ik wel. Ik ben opgegroeid in de landelijke rand rond Antwerpen en soms heb ik geen idee wat ik wil in het leven, maar ik weet wel dat ik binnen de drie uur weer in de Vlaamse velden kan staan.” In je boek toon je ook mooi de ambiguïteit van vriendschappen. Het gaat niet enkel over ruzie, maar ook afscheid gaan knellen. “Ik wou een boek schrijven waarin elk personage moreel ambigu is. Ik hoop dat geen enkele lezer aan het einde van ‘De verkavelingen’ kan zegggen: ‘Dat personage is goed en dat personage is slecht.’ We zijn complexer dan dat, en één van de taken van literaire fictie is om die complexiteit in de verf te zetten. Onze relaties met anderen dragen dan ook diezelfde dubbelzinnigheid in zich. We kunnen iemand graag zien, en toch onszelf op de eerste plaats zetten. We doen anderen voortdurend pijn, ook als we dat niet willen. Zo kan er een lijk verduisterd worden in een dorp zonder sociopaten.” “Ik hoop dat niemand aan het einde van mijn roman kan zeggen: ‘Dat personage is goed en dat is slecht.’ We zijn complexer dan dat” — Arthur Goemans Je verricht onderzoek naar artificiële intelligentie. Denk je dat die technologie ook een goede roman kan kunnen schrijven? “Ja, zeker voor genres die volgens een vast stramien zijn opgebouwd, zoals thrillers, zie ik het nu al gebeuren. Op termijn zal AI volgens mij ook kwaliteitsvolle en vernieuwende literaire fictie kunnen schrijven. Maar of mensen dat ook willen lezen? In literatuur gaan we op zoek naar verbinding: we willen onszelf herkennen in de ervaringen van een ander. Dat soort verbinding zullen we, denk ik, nooit vinden in een boek dat door een machine werd geschreven.” Zijn er boeken die je er tijdens het schrijven extra bij gelezen hebt of die voor altijd met dit werk verbonden zijn, door herkenbaarheid of herinnering? “De correcties van Jonathan Franzen gaat over een familie in crisis die zich samenschraapt voor één laatste gedeelde kerst. Een sardonisch meesterwerk over het afbrokkelend Amerika op de rand van de 21ste eeuw.”     Arthur Goemans Arthur Goemans (1995) is naast schrijver ook onderzoeker bij Google DeepMind, waar hij zich richt op de mogelijkheden van artificiële intelligentie. Hij woont en werkt in Londen. ‘De verkavelingen’ is zijn debuutroman.   © Koen Broos

Drie iconische striphelden, één gloednieuw avontuur! Ze spraken vreemd genoeg niét in tekstballonnetjes en gaven verrassend diepgaande antwoorden, toch voor vier tweedimensionale figuren. Om maar te zeggen dat ons allereerste interview met een stel strippersonages (ook bij Standaard Boekhandel een heuse primeur) reuze meeviel. Jawel, wij kregen exclusief de kans om met Jommeke en Filiberke en Suske en Wiske te spreken over hun allereerste gezamenlijke stripavontuur, ‘De vorsten van Onderland’. Daarin moeten ze het opnemen tegen Krimson en de koningin van Onderland, die snode plannen hebben met professor Barabas en Zonnedorp… Eerst en vooral wil ik jullie feliciteren met ‘De vorsten van Onderland’, jullie allereerste gezamenlijke avontuur. Hoe verliep de samenwerking? Lambik: “Zeer vlot. Vooral door mijn deskundige leiding, die doorslaggevend was om…” Ik stelde de vraag eigenlijk aan Suske, Wiske, Jommeke en Filiberke… Lambik (mokkend): “Bah…” Suske: “In het begin was niet iedereen even enthousiast over de samenwerking. Vooral Wiske vond dat we alles beter zelf konden oplossen.” Wiske: “Da’s niet waar, ik wou wel samenwerken. Maar dan wel individueel, afzonderlijk van elkaar, apart samenwerken.” Hoe hebben jullie elkaar leren kennen? Jommeke: “Krimson en de koningin van Onderland hadden bij hun tijdreis de teletijdmachine van professor Barabas laten ontploffen. Wiske heeft dan de hulp van professor Gobelijn ingeroepen om deze te herstellen. Als professor in alles was hij daar de ideale persoon voor.” Filiberke: “Daarna vertrokken we samen naar de middeleeuwen, waar ik mijn droom kon verwezenlijken om een echte ridder te worden." Was het niet gevaarlijk om het op te nemen tegen twee superschurken? Suske: “Dit was natuurlijk niet de eerste keer dat we Krimson moesten verslaan. Maar de koningin van Onderland is zo mogelijk nog gekker dan hij.” Jommeke: “Twee schurken verslaan is moeilijker dan één, dat lijkt me logisch. Maar om te weten of we als winnaars uit de strijd kwamen, kan je best het stripverhaal kopen.” Zijn jullie nu vrienden geworden? Filiberke: “Zeker! Vrienden voor het leven!” Wiske: “Ik denk zelfs dat Flip, de papegaai van Jommeke, een beetje verliefd geworden is op mij. Begrijpelijk, ik heb nu eenmaal veel charmes." En is de liefde wederzijds? Wiske (lacht): “Maar neen. Ik kan toch geen papegaai kussen? Zelfs Suske mag me niet kussen, alhoewel sommigen recent wel iets anders geïnsinueerd hebben.” Dit jaar werden jullie respectievelijk 70 en 80 jaar. Hoe blijven jullie er toch zo goed uitzien? Wiske: “Och, da’s geen geheim. Die avonturen en verre reizen houden ons jong.” Jommeke: “We hebben nog geen zalfjes van professor Gobelijn nodig. Maar goed ook, want de middeltjes van de professor hebben soms nogal onvoorziene neveneffecten (lacht).” Smaakt jullie gezamenlijk avontuur naar meer? Wiske: “Dat zal nog niet voor onmiddellijk zijn. Onze fans willen ook onze eigen verhalen blijven lezen. Maar wie weet, binnen tien of twintig jaar?” Filiberke: “Ik zou dat zeker zien zitten. Door de tijd reizen was superleuk. Misschien kunnen we een volgende keer naar de oertijd terugkeren? Ik heb altijd al een mammoet willen zien.”   

Acht nooit verfilmde F.C. De Kampioenen-verhalen, nu in stripvorm! Tournée générale! Groot nieuws voor de talloze fans en striplezers van F.C. De Kampioenen! Naar aanleiding van het 35-jarig bestaan van de televisiereeks verschijnen er acht gloednieuwe F.C. De Kampioenen-strips, gebaseerd op de onverfilmde televisiescenario’s. Een uniek cadeau voor iedereen die van F.C. De Kampioenen houdt!* Acteur en auteur An Swartenbroekx (Bieke in F.C. De Kampioenen) en scenarist Bart Cooreman vertellen je er alles over.   Op 6/10/2025 is het 35 jaar geleden dat de eerste aflevering van F.C. De Kampioenen op antenne ging. Dan start ook de inschrijvingsactie voor 8 unieke stripalbums. Wie voor 10/11/2025 bestelt, krijgt het eerste pakket van 4 albums voor Kerstmis geleverd. Een ideaal geschenk voor onder de kerstboom. Het tweede pakket van 4 albums wordt half 2026 opgestuurd. Meer info: www.kampioenen35.be.   NIEUWE AFLEVERINGEN An en Bart, de scenario's die jullie schreven waren oorspronkelijk toch bedoeld als afleveringen voor televisie? An Swartenbroekx: Na 21 seizoenen en 4 succesfilms wilden Bart Cooreman en ikzelf in 2020 het 30-jarig jubileum van F.C. De Kampioenen vieren met acht nieuwe televisieafleveringen. Alle acteurs waren enthousiast, en ook de VRT sprong op de kar. Aan die plannen kwam abrupt een einde door het overlijden van Johny Voners, die gestalte gaf aan de sympathieke Xavier Waterslaeghers. Met de voltallige ploeg beslisten we toen een punt te zetten achter De Kampioenen. Want zonder Xavier zou het nooit meer hetzelfde zijn. Bart Cooreman: Maar anderhalf jaar geleden was de cast van F.C. De Kampioenen te gast bij James – The musical. Daar vertelde An over de acht nieuwe afleveringen die we samen schreven, maar die er nooit zijn gekomen door het overlijden van Johny Voners. Bij Standaard Uitgeverij pikten ze dat op en contacteerden ze An met de vraag of we het goed zouden vinden dat die acht afleveringen verstript zouden worden. An: Toen Standaard Uitgeverij dat voorstel deed, heb ik getwijfeld. Voor mij was F.C. De Kampioenen immers een afgesloten hoofdstuk. Maar De Kampioenen blijven voortleven, door de televisieherhalingen en de strips. Dus vond ik dat het toch mooi zou zijn om al die trouwe fans de acht nooit verfilmde afleveringen te gunnen. Toen contacteerde ik Bart, en samen met tekenaar Hec Leemans en zijn team deden we er alles aan om de magie van de televisiereeks om te zetten in deze strips. Bart: An en ik stonden er van meet af aan wel op dat het onze verhalen zouden zijn, onze grappen, onze stijl. De strips moesten volledig de sfeer van de televisiereeks uitademen. Zo wilden we bijvoorbeeld dat de personages spraken zoals in de televisiereeks. Oké, in de strips wordt de 'jij-vorm' gehanteerd in plaats van de 'gij-vorm', maar dat is zowat het enige verschil.   SAMENWERKING Hoe verliep de samenwerking met Hec Leemans en de andere medewerkers van de stripserie? An: Ik ken Hec al langer, we hebben samengewerkt aan drie filmscenario's. En die samenwerking verliep altijd fijn. Nu moesten we er uiteraard rekening mee houden dat we voor een totaal ander medium werkten. Je moet je scenario aanpassen aan het aantal pagina's, het maximum aantal tekeningen, enzovoort. De dialogen moeten beknopt blijven, zodat ze in de tekstballonnen passen. Daar werd allemaal nauwgezet over gewaakt door het tekenteam. De job die Hec en zijn team deden was niet eenvoudig, maar het resultaat overtreft mijn verwachtingen. Wat was het leukste om te doen bij dit project? An: Voor Bart en mijzelf was het wel een leuke uitdaging om het DNA van de Kampioenen te behouden in een stripreeks. Qua herkenbaarheid, zowel in de tekeningen, het verhaal en de dialogen ... Hec en zijn team stonden daarover altijd in nauw contact met ons. Bart: An en ik schreven de scenario's voor de strips zoals wij ze zouden schrijven voor de televisiereeks, met dat verschil dat we ons nu niet constant de vraag moesten stellen: is dit budgettair en productioneel wel haalbaar? Dat gaf ons toch wat meer vrijheid en het was wel leuk. Hec en zijn team konden toch alles tekenen. Draaien op locatie in Afrika zou bijvoorbeeld voor de televisiereeks budgettair niet mogelijk geweest zijn, we hadden ons dan moeten behelpen met een eenvoudig telefoontje. Maar in de strip is een uitstapje naar Babacouta zo getekend. We konden ook enkele personages opvissen die we al lang niet meer in de televisiereeks hadden gezien. En het was ook gewoon leuk om onze verhalen tot leven te zien komen in een strip, dat allemaal mee te kunnen opvolgen en de tekstballonnen bij te sturen. FRISSE IDEEËN Zonder spoilers weg te geven: welke avonturen mogen we verwachten? An: Eigenlijk de klassieke verhalen, zoals de kijker er al een paar honderd op televisie zag. Verhalen met een lach en af en toe een traan. En er zit natuurlijk ook weleens een misverstand in. Maar de nieuwe stripverhalen hebben natuurlijk ook iets filmisch, omdat ze oorspronkelijk voor televisie geschreven waren. Dus zullen ze heel herkenbaar aanvoelen. En vermits Hecs tekenstijl blijkbaar ook erg door de fans wordt gewaardeerd, zullen die het gevoel hebben dat zij 'The best of both worlds' in handen krijgen. Maar Bart, is het na 273 afleveringen en vier films niet heel moeilijk om nog nieuwe verhaallijnen te bedenken? Bart: Eigenlijk was het best doenbaar om nieuwe verhaallijnen te bedenken, omdat we met tal van nieuwe invalshoeken zaten. We zouden sowieso verdergaan waar de vierde film geëindigd was, mits een tijdsprong van een paar maanden. Ronaldinho, ondertussen getrouwd met Niki – dochter van DDT – zou aan het hoofd staan van de Boma Vleesindustrie nv en de voetbalploeg, Boma was met pensioen, Bieke en Mark runden nog steeds de begrafenisonderneming en Fernand werkte bij DDT, tegen kost en inwoon. Al die elementen zorgden voor leuke, frisse ideeën. EN AN, DE STRIPMUNKVRAGEN Wat is de eerste strip die je ooit gelezen hebt? Ten huize Swartenbroekx waren strips taboe. Pa Swartenbroekx, schrijver van jeugdboeken, vond dat mijn broer en ik 'echte boeken' moesten lezen. Toch kocht ik op de zondagsmarkt in Genk, een rommelmarkt, altijd de Jommeke-albums. Met mijn karige zakgeld. En las ik die strips stiekem in bed. Wat is je favoriete stripreeks? Uiteraard Jommeke. Ook Suske en Wiske, maar die heb ik pas later ontdekt. Zoals ik al zei, ik moest op mijn centjes passen. De tekenaar van Jommeke, Dieter Steenhaut, is trouwens ook de tekenaar van de vier kinderboeken Duupje die ik geschreven heb. Heb je binnen de F.C. De Kampioenen-stripreeks een lievelingsalbum? Of een lievelingsscène? De Trouwpartij, het huwelijk van Mark en Bieke. Omdat dit ook mijn favoriete aflevering was in de televisiereeks. Mijn vader had die geschreven, en er ook een 'ceremoniemeester' bij verzonnen. In de aflevering werd die rol gespeeld door acteur Guido De Craene, die nu in het echte leven mijn man is. Met welke stripfiguur zou je een echt avontuur willen beleven? Met Professor Gobelijn. Een verstrooide professor en uitvinder. Een oudere, soms wijze man ... daar heb ik blijkbaar een boon voor. Als ze mij als kind vroegen wat ik later wou worden, zei ik steevast: uitvinder. En zie: verhalen verzinnen als scenarist is toch ook een beetje 'uitvinden’. Ooit een crush gehad op een strippersonage? Neen. Ik hou het bij crushes op mensen van vlees en bloed. Zoals op die ceremoniemeester ...      

‘De Jommeke-personages acteren anders dan die uit Suske en Wiske’. Kristof Berte en Dirk Stallaert over het jubileumalbum De vorsten van Onderland. Stel dat meester-crimineel Krimson en Prutelia van Achterberg, de gemene koningin van Onderland, gaan samenwerken om ‘grootse dingen te bereiken’. Dan kan dat maar één ding betekenen: big trouble in paradise! En een groot gevaar voor de viering van 80 jaar Suske en Wiske en 70 jaar Jommeke! Tot de iconische striphelden besluiten een monsterverbond te sluiten. Zullen Suske, Wiske, Jommeke, Filiberke en de anderen erin slagen om van 2025 toch nog een feestjaar te maken? De vorsten van Onderland is een prachtige jubileumuitgave waarbij de werelden van twee van de meest populaire familiestrips elkaar ontmoeten. Hoe dat unieke album tot stand kwam? Dat vroegen we aan scenarist Kristof Berte en tekenaar Dirk Stallaert. DE ZOETE RUST Kristof, van wie kwam het idee van dat jubileumalbum eigenlijk? Kristof Berte: Van de uitgeverij. Ik denk dat ze daar een nu-of-nooit-gevoel hadden, naar aanleiding van de 80ste verjaardag van Suske en Wiske en de 70ste verjaardag van Jommeke. Ik was zeer vereerd toen ze me vroegen om het scenario te schrijven. Dat kon ik natuurlijk niet laten liggen, zeker niet toen bleek dat ik met Dirk Stallaert zou samenwerken, voor mij een van de beste Vlaamse tekenaars ooit. Het bleek – en blijkt – een hele fijne samenwerking te zijn. Een geniale vondst om het verhaal te beginnen in een psychiatrische instelling met Krimson en de koningin van Onderland. Ik wou bewust niet starten in de directe omgeving van Suske en Wiske of Jommeke. Dat zou te veel het gevoel geven dat de ene reeks inbreekt in de leefwereld van de andere. Terwijl ik absoluut wou dat ze sámen een avontuur beleven. Het psychiatrisch centrum De Zoete Rust leek me wel een mooi startpunt om de koningin van Onderland en Krimson met elkaar te laten kennismaken. Hoe groot was de uitdaging om een verhaallijn te verzinnen? De belangrijkste uitdaging voor het verhaal was vooral het evenwicht tussen beide reeksen te bewaren. Je kan het niet maken om één reeks (of één personage) te veel op de voorgrond te zetten. Voor mij was het wel het uitgelezen moment om Jommeke eens in de tijd te laten reizen. Dat is in de reguliere reeks eigenlijk niet mogelijk, bij Suske en Wiske zijn de mogelijkheden op dat gebied groter. SPREKENDE KOFFIEPOTTEN Wat is er eigenlijk zo typisch aan de verhalen van Jommeke en die van Suske en Wiske? De verhaallijnen van Jommeke zijn normaal gezien minder complex en rechtlijniger dan de verhaallijnen van Suske en Wiske. In Suske en Wiske speelt het fantasie-element ook een grotere rol. Elfjes, draken, geesten, sprekende koffiepotten ... Dat kan allemaal niet binnen het universum van Jommeke. Aan de andere kant hebben de Jommeke-verhalen een zekere volksheid, maar ook een absurditeit die minder in de verhalen van Suske en Wiske zit, ik denk maar aan De Lustige Slurvers of De Grote Knoeiboel. Wat ze gemeenschappelijk hebben, is dat de nevenpersonages in beide reeksen de peper en het zout van de verhalen zijn. Kwak en Boemel en Lambik zouden het misschien wel best met elkaar kunnen vinden. En hoe stem je dan die twee werelden op elkaar af? Om ze met elkaar te verbinden, heb ik elementen uit beide reeksen met elkaar verweven. Zo keren ze terug in de tijd, zoals in Suske en Wiske, maar gaan ze wel naar een locatie uit Jommeke. Ook het feit dat beide werelden over een ietwat excentrieke professor beschikken, kwam me handig uit. Er zijn trouwens ook enkele eastereggs met verwijzingen naar albums van beide reeksen, voor de liefhebbers, al heb ik hiermee zeker niet overdreven. Ze hebben allebei toch ook een iets andere doelgroep? Ik heb ook absoluut rekening gehouden met de doelgroep. Suske en Wiske zal inderdaad een iets ouder publiek aanspreken dan Jommeke, maar ik ben ervan overtuigd dat lezers van een van beide stripreeksen genoeg elementen uit hun favoriete reeks zullen terugvinden om het voor hen leuk te maken. Ik vermoed trouwens dat veel Vlaamse kinderen (en volwassenen!) sowieso opgegroeid zijn met beide reeksen. KEUZES MAKEN Plotseling krijg je wel heel veel hoofdpersonages. Hoe geef je ze elk een rol? Dat heeft me wel wat – figuurlijke – slapeloze nachten bezorgd. Er doen nu al een pak personages mee, maar ik heb er ook heel veel achterwege moeten laten. Moeilijke keuzes, sommige met spijt in het hart. Ik wou per se Lambik en Jerom in het verhaal, omdat die toch echt belangrijk zijn voor het Suske en Wiske-gevoel. Al heb ik ze wat naar de achtergrond geschoven. Ik vermoed dat Dirk af en toe weleens gevloekt heeft op mij. In sommige plaatjes zitten behoorlijk wat personages. En probeer die allemaal maar eens in de cabine van de teletijdmachine te stoppen :-). Wat is jouw eigen lievelingsalbum van Jommeke en Suske en Wiske? Voor Jommeke is dat De Gouden Jaguar – een echt jongensverhaal in de jungle, heerlijk. Voor Suske en Wiske De Parel in de Lotusbloem, een opvallend emotioneel verhaal in een prachtige setting met meesterlijke tekeningen van Paul Geerts, waarvan ik bij elke leesbeurt weer onder de indruk ben. KLARE LIJN Dirk, als tekenaar van onder andere Suske en Wiske, de Kiekeboes en Nero heb je al aangetoond dat je een aantal stijlen aankan. Maar wat is er grafisch zo eigen aan de wereld van Suske en Wiske en die van Jommeke? Dirk Stallaert: De gelijkenissen: het gaat bij allebei om een min of meer klare lijn. ‘Min of meer’ omdat die lijn bij beide series minder streng gehanteerd wordt dan door Hergé. Lees: meer gebruik van arceringen en meer effect op de lijn, van dik naar dun. Maar helderheid, directe leesbaarheid van de tekening is bij beide een prioriteit. De verschillen: bij Jef Nys was alles wat ronder, boller en karikaturaler dan bij Willy Vandersteen. Een voorbeeld van dat karikaturale: Sidonia gaat door voor iemand met zeer grote voeten, een vast schertsonderwerp voor de andere personages. Maar vergelijk die schoenmaat eens met die van Gobelijn: Sidonia kan er anderhalve keer in. De handen: elk personage heeft fijne handen bij Vandersteen en grove bij Nys. Het zit hem in details, grosso modo liggen de twee stijlen niet zo ver uit elkaar en zijn ze redelijk goed te vermengen. Wat niet betekent dat het simpel is :0) ... En is het dan niet moeilijk om die twee werelden te verenigen? Waar zaten grafisch de knooppunten? Het is inderdaad niet vanzelfsprekend. Bijvoorbeeld, de Jommeke-personages acteren anders dan die uit Suske en Wiske. Zonder uitzondering hebben de eerste een uitzonderlijk drukke motoriek, een in het oog springend stijlkenmerk van Jef Nys. Iedereen staat in het rond te springen en te dansen met driftige gebaren, terwijl in Suske en Wiske redelijk realistisch geacteerd wordt. Er komen weleens absurde houdingen en bewegingen in voor, maar die zijn niet de regel. DOELGROEP Ook qua leeftijd mikken beide series op een andere doelgroep. Dat er op verschillende doelgroepen gemikt wordt, uit zich naar mijn gevoel eerder in de dialoog: de teksten zijn bij Jommeke eenvoudiger en korter, terwijl het bij Suske en Wiske al wat wijdlopiger en minder kinderlijk mag. Voornamelijk een probleem voor scenarist Kristof Berte dus, die daar een mooie tussenweg voor heeft gevonden. Was het überhaupt niet lastig om in de wereld van Jommeke te komen? Die laat nog minder eigen inbreng toe, veronderstel ik. Voor mij was het Jommeke-gedeelte inderdaad het moeilijkste, omdat ik de strip minder gevolgd heb dan Suske en Wiske. Ik ben opgegroeid met die laatste (de albums uit de jaren '60 van de tandem Vandersteen – Eduard De Rop). Ik las natuurlijk weleens een Jommeke, maar dan zonder de stijl ervan te bestuderen. Het is overigens geen sinecure om de stijl van Nys te benaderen. Er zit een zeer grote regelmaat in en afwijkingen daarop springen snel in het oog. Zijn opvolgers slagen er wonderwel in, maar kenners zullen geen moeite hebben om mijn talloze inbreuken te spotten. CREEPY Wat was grafisch de leukste scène om te tekenen? De kroningsplechtigheid van Krimson en de koningin van Onderland springt er wel uit. Verder alles waar Krimson meespeelt, want dat vind ik een dankbaar personage. Heb je een favoriet Jommeke-album? De koningin van Onderland, toevallig. Voor een kind in 1962 behoorlijk creepy, terwijl die koningin op de een of andere manier toch ook sexy was. En een Suske en Wiske-album? De gouden cirkel. Spannend, bij de zoveelste herlezing nog altijd, pakkend en zeer grappig. Hoe Vandersteen iets ergs, zoals een enge dodelijke ziekte, in beeld brengt alsof dat ook al iets om te lachen is ... Hoedje af. UITDAGING Hoe uitdagend is het om met de erfenis van Jef Nys en Willy Vandersteen aan de slag te gaan? Dirk Stallaert (tekenaar): “Zowel Jommeke als Suske en Wiske zullen ‘het gebit des tijds’ gebroken tanden bezorgen. Daar iets aan toevoegen is niet gemakkelijk.” Kristof Berte (scenarist): “Het brengt inderdaad wat druk met zich mee, omdat de verwachtingen van de lezers – terecht – erg hoog liggen. Maar ik ken de personages goed, dat maakt het schrijven makkelijker.” Leggen jullie ook bewust eigen accenten in de reeks, drukken jullie als het ware je eigen stempel op de strips? Dirk: “Iedereen heeft een persoonlijkheid die onvermijdelijk in je werk sluipt. We hebben wel geprobeerd om zo dicht mogelijk bij het origineel te blijven.” Kristof: “Jommeke en Suske en Wiske zijn inderdaad tijdloze monumenten, ik ben er niet mee bezig om daar een eigen stempel op te drukken. De reeks is belangrijker dan de scenarist.” Zijn er ook eigenschappen van Jommeke en Suske en Wiske die nooit zullen veranderen, omdat ze onlosmakelijk met hen verbonden zijn? Kristof: “Als scenarist kan je nooit het karakter van de personages veranderen, omdat die eigenheid en herkenbaarheid hen net zo geliefd maken.” Dirk: “De figuren hebben inderdaad een eigen karakter, de ruggengraat van beide strips. Tijden en inzichten veranderen, maar Wiske zal altijd eigenwijs zijn, Suske ridderlijk en Jommeke enthousiast.” “Tijden veranderen, maar Wiske zal altijd eigenwijs zijn, Suske ridderlijk en Jommeke enthousiast” — Dirk Stallaert Zijn jullie zelf ook opgegroeid met de stripreeksen? Kristof: “Ik heb leren lezen met Jommeke. Eerst was dat vooral naar de plaatjes kijken en af en toe wat tekst meepikken, maar later heb ik alle albums verslonden.” Dirk: “Ook ik werd als kind door deze reeksen ‘van mijn hobbelpaard gebliksemd’ (lacht). Ik wist al vroeg dat ik later ook zoiets wilde maken.”  Zijn er boeken die jullie er in de kerstperiode extra graag bijnemen of die voor altijd met die periode verbonden zijn door een bepaalde herinnering? Kristof: “Met ‘De drie geesten van kerst’ heb ik zelf een kerstalbum voor Jommeke geschreven. Ik vind dat nog altijd een fijn album, vol gezellige kerstsfeer.” Dirk: “Ik herinner mij een eindejaarsperiode uit mijn kindertijd waarin ik als cadeau een pakketje strips kreeg, waaronder ‘De koningin van Onderland’ en ‘De ringelingschat’. Heerlijk!”     Kristof Berte (°1983) debuteerde in 2016 met zijn eerste stripalbum ‘Lise op Monstereiland’. Zijn tweede album in deze reeks werd genomineerd als Beste Jeugdalbum door Het Stripschap. Ondertussen is Kristof een van de vaste scenaristen voor Jommeke. Dirk Stallaert (°1955) was eerst assistent van Marc Sleen voor de reeks Nero, en nadien hoofdtekenaar van diezelfde reeks. Hij heeft daarnaast aan verschillende andere reeksen meegewerkt waaronder De Kiekeboes en Suske en Wiske. Hij was ook hoofdtekenaar van de reeks Nino. Dirk omschrijven als een van Vlaanderens beste tekenaars is een understatement. In 1995 won hij de prestigieuze Bronzen Adhemar  

De comic Dino Warriors is een perfecte, fantastische mix  van actie, humor, engagement en avontuur. De wereldberoemde topdj en producer Dimitri Vegas bedacht de serie en kon zo twee van zijn passies verenigen: dino’s en strips. Stripmunk had een gesprek met hem. ‘België heeft een enorm rijke history  op het vlak van zowel elektronische muziek als stripcultuur’ Los Angeles. Cokedealers slaan hun slag. Het is Business as usual in de corrupte stad. Tot vijf dino’s zich gaan moeien, de Dino Warriors. Zij voelen de nood ‘to punch some bad guys’. Euh, vijf dino’s? Yep, de broers Leonidas, Archimedes, Democritus en Alexander en hun zus Cleopatra behoren tot de diersoort dinosauriërs. Ze zijn pas ontwaakt uit een diepe slaap van een miljoen jaar. Ze hebben een erecode en een missie: het goede nastreven. Cokedealers zijn echter watjes tegenover Het Kwaad, Maximus, de Zoogdierkoning, hun ergste vijand. Want zijn doel is simpel: de aarde vernietigen. Gelukkig is er Takis, de mentor van de Dino Warriors. Hij leidt hen op in hun strijd tegen Maximus en zijn verdorven volgelingen. Maar zijn ze wel opgewassen tegen hun taak? De dino’s zijn immers zelf nog maar pubers. EEN MAGISCHE PERIODE Dimitri, je bent opgegroeid in de tweede helft van de jaren '80 en de jaren '90, de jaren van de opkomst van de comichelden, maar ook van Jurassic Park, Dungeons & Dragons, Star Wars, Ghostbusters ... Hebben al die indrukken uit je jeugd het basisidee van Dino Warriors gevormd? Dimitri Vegas: Absoluut. Die periode was echt magisch als je opgroeide met een liefde voor pop culture. Jurassic Park heeft een onuitwisbare indruk op me nagelaten — sinds die film ben ik compleet gefascineerd door dinosaurussen. En tegelijk leefde je als kind in een wereld van comics, Saturday morning cartoons, action figures … Dino Warriors is een eerbetoon aan mijn jeugd. Wat VOORLOPIGE het extra bijzonder maakt, is dat ik nu zelf vader ben van een vierjarig zoontje die net zo door dino’s geobsedeerd is als ik vroeger was (en eerlijk gezegd, nog steeds ben). Dat heeft het project een diepere laag gegeven, omdat ik echt iets wou maken waarmee hij kon opgroeien. Dit is een avontuur dat ouders samen met hun kinderen kunnen beleven — iets dat generaties verbindt, net zoals de beste comics en cartoons dat vroeger voor mij deden. DINOVERSE Knap hoe je niet alleen de wereld van de comichelden maar ook bijvoorbeeld de Griekse geschiedenis in de verhaallijnen van Dino  Warriors hebt verwerkt. Hoe zijn die ontstaan? Ik ben zelf van Griekse afkomst, dus voelde het vanzelfsprekend en belangrijk om die rijke geschiedenis te verwerken in het verhaal. Er zit ontzettend veel worldbuilding in het Dino-Verse. In het eerste boek lichten we daarvan maar een klein tipje van de sluier op, door voor het eerst te vertellen over de thuisplaneet van de dino’s en hoe onze helden uiteindelijk op aarde zijn beland. De reizen van hun vader Takis (vernoemd naar mijn eigen overleden vader) door het oude Griekenland hebben een veel grotere impact op aarde gehad dan op het eerste gezicht lijkt. De namen van onze Dino Warriors verraden de tijdslijn en de vriendschappen die Takis in zijn eeuwenlange zoektocht door ancient Greece heeft gesmeed. Hij reisde letterlijk door de schaduw van de geschiedenis, op zoek naar een manier om zijn ruimteschip opnieuw aan de praat te krijgen. Die mix van geschiedenis, sciencefiction en persoonlijke elementen geeft het verhaal ook een extra laag die ik heel bewust heb ingebouwd en die we stap voor stap onthullen. Er is eigenlijk meer dan genoeg materiaal voor een heel eigen aparte reeks (of wellicht een boek, wie weet?) en we zijn nog maar net begonnen, haha. Heb je zelf een favoriete comicheld? Ik heb er veel :-). Maar als ik er een moet kiezen, is het toch Spider-Man. Ik was ongeveer even oud als mijn zoon London nu, toen ik tijdens onze jaarlijkse vakantie in Griekenland de oude comics van mijn vader ontdekte. Ik kon nog niet lezen (ze waren trouwens in het Grieks, dus dat had weinig uitgemaakt, lol) — maar ik was meteen verkocht. Urenlang zat ik geboeid te bladeren in die zwart-witverhalen. Sindsdien ben ik een enorme comicfan gebleven, wat in de jaren ’90 in België niet altijd evident was — you had to work for it! Je moest soms serieus ver rijden om Amerikaanse comics te vinden. Dus heb ik meer dan eens gespijbeld om bijvoorbeeld met de bus naar Antwerpen te trekken. Daar kon ik dan bij stripwinkel Mekanik Strip comics halen. Gelukkig knepen ze daar weleens een oogje toe als er een verdacht jonge klant opdook tijdens de schooluren. ODE AAN DE POPCULTUUR Ik herken wel wat van Yoda in Takis. Is Takis een ode aan Yoda, en bij uitbreiding: is Dino Warriors ook een ode aan films als Star Wars, Back to the future, The Terminator ...? Voor mij is Takis echt een hommage aan mijn vader – iemand die zijn thuis op jonge leeftijd heeft achtergelaten om er in een nieuwe wereld het beste voor zijn kinderen van te maken. Hij was niet perfect, maar hij was er altijd om advies te geven en zijn kids te steunen – het is een beetje mijn manier om zijn nagedachtenis in ere te houden. Maar het klopt ook dat Dino Warriors als geheel een grote ode is aan mijn jeugd en de popcultuur waarmee ik ben opgegroeid. Dus dingen als ruimte, tijdreizen en alternatieve realiteiten maken een vast deel uit van het Dino-Verse. Het is mijn manier om al die elementen te combineren tot een nieuw avontuur dat tegelijk vertrouwd én fris aanvoelt. Heb je stiekem toch een eigen favoriet bij de Dino Warriors? Ik denk dat Leonidas daar dan toch de winnaar is … We staan nog maar aan het begin van het verhaal, dus leren we de dino’s nog maar net echt kennen, maar elk van hen heeft lagen en persoonlijkheden die we gaandeweg verder zullen ontdekken. Leonidas heeft bijvoorbeeld een verborgen droom die subtiel verraden wordt in het eerste boek — je ziet in zijn labo een herkenbare poster hangen die verklapt wat zijn échte passie en hobby is. Daar gaan we in de volgende avonturen nog heel wat plezier mee beleven. Maar wat Dino Warriors voor mij zo sterk maakt, is het teamgevoel. Elk personage heeft zijn eigen karakter, zijn eigen talenten, maar ze steunen elkaar onvoorwaardelijk. Ik geloof echt dat elke lezer zich wel zal herkennen in een of meerdere van de dino’s — en dat maakt het net zo leuk om dit universum verder uit te bouwen. ICONISCHE VROUWEN Mariel en haar zusje Olivia zijn mooie karakters. Kan je iets meer over hen vertellen? Het voelde vanzelfsprekend dat onze Dino Warriors ook ondersteund zouden worden door een krachtige menselijke cast. Mariel en Olivia zijn daarin cruciale schakels. Mariel is intelligent, vastberaden en heeft een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Zo moet ze haar jongere zusje opvoeden terwijl ze haar handen vol heeft als politierechercheur. Olivia is jong en impulsief — maar met een hart van goud. Hun dynamiek weerspiegelt echte zussenrelaties: liefdevol, soms botsend, maar altijd verbonden. Voor mij was het belangrijk om ook sterke vrouwelijke personages in het verhaal te brengen — maar dan wel op een organische manier, zonder dat het geforceerd aanvoelt. Popcultuur zit vol iconische vrouwen zoals Leia, Lt. Ripley, Sarah Connor … en de twee zussen zullen daar zeker niet voor onderdoen. :-) DREAMTEAM Hoe heb je eigenlijk de ploeg medewerkers aan Dino Warriors samengesteld? Ik heb het geluk gehad om door de jaren heen enorm veel interessante mensen te leren kennen in Hollywood. Daardoor heb ik Dino Warriors kunnen laten groeien van een idee dat me wakker hield tijdens een lange vlucht tot een volledige stripreeks. Twee mensen voor wie ik enorm veel respect heb, zijn David en Michael Uslan. Michael heeft jarenlang gevochten om Batman op het grote scherm te krijgen — het idee van een ‘ernstige’ Batmanfilm werd in die tijd door geen enkele studio serieus genomen. Hij werd letterlijk aan elke deur weggestuurd. Het is dankzij zijn vasthoudendheid dat we vandaag zo’n rijke geschiedenis aan comic book movies hebben. Zijn verhaal is ongelofelijk inspirerend, vooral omdat het toont hoe moeilijk het is om écht iets nieuws van de grond te krijgen én hoe mensen vaak enkel naar de successen kijken en niet naar het harde werk dat daaraan voorafgaat. Ook met John Nee — de voormalige head publisher van Marvel — heb ik iemand in mijn kamp die zóveel ervaring heeft in de wereld van comics. En dat werkt niet alleen motiverend, het tilt het hele project ook naar een hoger niveau. En dan is er natuurlijk de creatieve kern: Erik Burnham, onze schrijver. Ik was al fan van zijn werk sinds ik de eerste Ghostbusters-comic las. Hij voelde perfect aan welke toon ik voor ogen had. Toen hij superenthousiast op mijn Direct Message op Instagram reageerde, wist ik dat het goed zat. En hij heeft écht ‘overdelivered’. Diego Galindo kende ik dan weer van zijn fantastische werk aan Power Rangers. Dat hij tijd wilde maken in zijn drukke schema om een volledige reeks te tekenen — daar ben ik ontzettend dankbaar voor. Zijn stijl past perfect bij het universum waar we aan bouwen. Het is echt een team effort, en ik voel me ongelooflijk bevoorrecht om met zulke getalenteerde mensen te mogen samenwerken.   ELEKTRONISCHE MUZIEK EN STRIPS Met Dino Warriors heb je een nieuwe wereld gecreëerd. Het zal dus niet alleen bij comics blijven ;) ? De droom is uiteraard om met Dino Warriors verder te evolueren naar een tv-reeks, speelgoed, en wie weet zelfs een film. Maar in eerste instantie ben ik vooral benieuwd naar de reacties bij deze lancering in België. Omdat ik zelf van hier ben, vond ik het belangrijk dat dit project ook hier zijn oorsprong zou kennen — als een eerbetoon aan de creatieve geschiedenis van mijn thuisland. Zoals we allemaal weten heeft België een enorm rijke history op het vlak van zowel elektronische muziek als stripcultuur. De voorbije decennia hebben we, samen met Tomorrowland, mee de wereldwijde ‘nieuwe’ sound van dance helpen vormgeven. En nu hoop ik op mijn beurt de Belgische comictraditie mee te eren en wereldwijd terug in de spotlights te zetten — om zo mijn eigen steentje bij te dragen aan de popcultuur, zoals zoveel van mijn vrienden en helden dat vóór mij hebben gedaan.

Morjaeu en Van Loock eren Vandersteen en Nys Ter gelegenheid van 70 jaar Jommeke en 80 jaar Suske en Wiske brengen Luc Morjaeu en Gerd Van Loock elk een eigen hommage aan twee grootmeesters van de Vlaamse strip. Morjaeu, jarenlang de hoofdtekenaar van Suske en Wiske, eert Willy Vandersteen met 'De anonieme Alchemist', een spannend avontuur dat teruggrijpt naar de mysterieuze en fantasierijke sfeer van de vroegere verhalen. Van Loock, die vandaag nog steeds tekent voor Jommeke, brengt hulde aan Jef Nys met 'Trammelant in het Verkeerde Land'. In dit album keert hij terug naar het mythische Verkeerde Land, het decor van een van Nys’ eigen favoriete albums, voor een gloednieuw avontuur vol humor en verwarring. Beide tekenaars zetten zo hun bewondering om in creatie, en houden de geest van hun voorgangers springlevend. Luc Morjaeu over zijn Suske en Wiske-hommagealbum 'De anonieme alchemist' ‘Een diefstal van gravures van Breugel uit het kasteel van Marnix Van Sint-Aldegonde is het begin van een avontuur dat Suske en Wiske tot in Fantasia brengt. Daar moeten ze een alchemist proberen tegen te houden die van plan is de bron van Fantasia te vergiftigen. Want dan zou Fantasia ophouden te bestaan. Suske, Wiske, tante Sidonia, Lambik en Jerom beginnen aan een tocht waarin ze heel wat oude bekenden tegenkomen. Maar niet iedereen heeft het goed met hen voor en de verbeterde versie van de ‘teledresser’ helpt ook niet altijd. In het album spelen veel figuren mee die ik kende uit mijn jeugd. Om er maar enkele te noemen, uit verschillende periodes: van de Vetten en de Mageren uit Op het eiland Amoras tot de bosgeesten uit De nerveuze Nerviërs en van Pamoras uit De kwakstralen tot Antanneke uit De zeven snaren. Ik citeerde hierbij graag en veel uit de teksten en tekeningen van Willy Vandersteen.’ Gerd Van Loock over 'Trammelant in het Verkeerde Land' ‘Avond. We zien Jommeke en Flip heerlijk dutten terwijl buiten de regen naar beneden plenst. Naast en op het bed liggen Jommekes-albums kriskras door elkaar. Ook enkele albums van Langteen en Schommelbuik zijn duidelijk te zien. Eén Jommekes-album springt het meest in het oog: album 21, Het Verkeerde Land. Duidelijk het album waarmee onze held in slaap is gevallen … Plots schiet een pijl met stompe punt door het raam met redelijk wat tumult tot gevolg. Verbaasd kijken onze wakker geschoten vrienden door het raam naar beneden. Daar staat een totaal uitgeregende Jan Soldaat bovenop een even doorweekte oude knol. Die gebiedt Jommeke om dringend en op bevel van de koning naar het Verkeerde Land te komen. Om de reis te bespoedigen nemen ze samen plaats op het rijdier en rijden ze tot diep in de nacht tot aan de poort van het koninklijk slot. Daar treffen ze de koning aan in alle staten. Zijn geliefde gemalin is sinds enkele dagen verdwenen tijdens een van haar uitstapjes in het bos. Jommeke stelt een superteam samen om haar te zoeken. Maar zit de boosaardige roofridder Baldafoer niet achter de verdwijning van de koningin?’   Wedstrijd: Teken je eigen eerbetoon aan je favoriete stripheld!   Ben jij ook zo'n fan van Suske en Wiske en/of Jommeke? Laat je creativiteit zien en stuur jouw tekening naar Standaard Uitgeverij!   Hoe deelnemen? Stuur je tekening vóór 18 augustus 2025 op. Vermeld je naam, leeftijd en e-mailadres naar onderstaand adres:   Standaard Uitgeverij Ter attentie van wedstrijd Franklin Rooseveltplaats 2060 Antwerpen   Prijzen Standaard Uitgeverij kiest 6 winnaars en maken dit bekend op 25 augustus 2025. De winnaars zullen persoonlijk gecontacteerd worden. De winnaars ontvangen: Suske en Wiske: 'De anonieme Alchemist' én Jommeke: 'Trammelant in het Verkeerde Land'. Veel tekenplezier en succes!

Timon Verbeeck zet zijn TikTok-volgers aan het lezen met ‘Project D.I.N.O. Met meer dan een miljoen volgers is Timon Verbeeck een van de populairste TikTok-sterren van ons land. Kinderen zijn dol op zijn knotsgekke grappen, zijn flashy rode pakje en – sinds vorig jaar – zijn boek ‘Operatie T.O.I.L.E.T.’. Wegens groot succes krijgt dat boek in september een vervolg, ‘Project D.I.N.O.’. Of is ‘Project D.I.N.O.’ niet echt een sequel op je eerste boek?  “Nee, want ik wou dat kinderen die ‘Operatie T.O.I.L.E.T.’ nog niet gelezen hebben, het verhaal ook kunnen volgen. Het enige personage dat terugkeert is Timon zelf. Voor de rest heb ik een compleet nieuw avontuur, met nieuwe personages, verzonnen. Persoonlijk vind ik ‘Project D.I.N.O.’ nog leuker dan ‘Operatie T.O.I.L.E.T.’, want Timon beleeft nog meer zotte avonturen: tijdreizen, dinosaurussen, stoptreinen… Je kan het zo gek niet bedenken of het zit in het boek.” ‘Operatie T.O.I.L.E.T.’ werd een echte bestseller. Droomde je er al langer van om een boek te schrijven? “Toen de uitgeverij me uitnodigde om het eens te hebben over een eigen boek, was ik wel meteen enthousiast. Zo enthousiast zelfs, dat ik op de trein terug naar huis meteen de eerste drie hoofdstukken heb geschreven. ’t Was een beetje een kinderdroom die in vervulling ging. Als kind was ik verzot op lezen. In onze bibliotheek was ik lid van de kinderjury, waarvoor ik minstens twee boeken per maand las. Maar ook thuis zat ik voortdurend te lezen of zelf verhalen te tokkelen op mijn computer. Als mensen me vroegen wat ik later wilde worden, antwoordde ik: ‘Schrijver, YouTuber en kreeftenvisser’. Twee van die jobs kan ik al afvinken, nu die laatste nog.” (lacht) "Mijn boek barst van de grappen, zodat ook kinderen die het gewend zijn om eindeloos te scrollen, niet afhaken” Zijn je boeken gericht op het publiek dat jou kent van TikTok en YouTube? “Het boek zit wel vol van het soort onnozele humor dat je ook op mijn TikTok-kanaal vindt. En met ‘vol’ bedoel ik echt ‘vol’: om de drie zinnen wou ik er een goede grap in smokkelen, zodat ook kinderen die het gewend zijn om eindeloos te scrollen niet zouden afhaken. Mijn fameuze rode pakje speelt ook een belangrijke rol in het eerste boek, maar er is één groot verschil. In mijn boeken is er nog geen sprake van het internet. Zowel in ‘Operatie T.O.I.L.E.T.’ als ‘Project D.I.N.O.’ ben ik er twaalf en toen bestond er nog geen TikTok of Instagram.”  Je hebt ondertussen een gigantische fanbase opgebouwd. Vooral kinderen zijn verzot op je humor. “Ja, nochtans dacht ik bij mijn eerste filmpjes niet: ‘Dit ga ik nu eens voor kinderen maken’. Ik heb blijkbaar gewoon de humor van een achtjarige. (lacht) Op straat merk ik het meteen als een jongetje of meisje me herkent, dan zie je hen met grote ogen kijken. Al wil ik helemaal niet dat ze me als een soort superheld zien. Integendeel, de boodschap van mijn filmpjes – en mijn boeken – is net dat het oké is om gewoon jezelf te zijn. De meeste grapjes gaan erover dat ik weinig vrienden heb of me ongemakkelijk voel bij meisjes. Op sociale media krijgen jongens al genoeg te horen dat ze stoer of gespierd moeten zijn. Ik wil laten zien dat dat niet altijd hoeft. Op school was ik zelf niet zo populair, dus besloot ik de grapjas te gaan uithangen. Zo vond ik toch mijn plaats binnen de klasgroep. Eigenlijk gebruik ik humor vandaag nog steeds als een schild: ik zet mezelf voortdurend voor schut, zo kunnen anderen dat al niet meer doen." “Mijn boodschap? Het is oké om gewoon jezelf te zijn” Sommige ouders maken zich zorgen over de slechte invloed van sociale media op hun kinderen. Terecht, denk je? “Ik denk wel dat kinderen beter niet te vroeg met sociale media beginnen en dat ouders ook later best nog een oogje in het zeil houden. Tegelijk ben ik ervan overtuigd dat sociale media ook hun positieve kanten hebben. Alles wat ik nu zelf doe met mijn filmpjes – schrijven, filmen, grappen maken - heb ik geleerd op sociale media. Wist je trouwens dat een van de grootste Vlaamse TikTok-accounts dat van Karrewiet (het jeugdjournaal van de VRT, red.) is? Fake news is een probleem, maar kinderen vinden ook vlotter dan ooit de weg naar betrouwbare nieuwskanalen.” Hoop je dat je online volgers, dankzij jouw boeken, misschien wat vaker gaan lezen? “Zeker. Ik ben fier op mijn filmpjes, maar op mijn boeken ben ik pas echt trots. Met ‘Operatie T.O.I.L.E.T.’ was het expliciet mijn bedoeling om kinderen, die me kennen van TikTok, te overtuigen om eens een boek vast te pakken. Het lijkt erop dat dat gelukt is, want ik krijg regelmatig enthousiaste berichtjes van kinderen én van hun ouders. ‘Mijn zoon heeft nog nooit een boek uitgelezen, maar ‘Operatie T.O.I.L.E.T.’ heeft hij al drie keer verslonden.’ Een mooier compliment kan ik me niet inbeelden.” TUSSEN DE REGELS Welk boek las je als kind het liefst? “Zonder twijfel de Harry Potterboeken. Die verhalen zijn voor mij pure jeugdnostalgie. Ik was precies zo oud als Harry, Ron en Hermelien toen ik de boeken voor het eerst las, dus het voelt echt alsof ik samen met hen ben opgegroeid.” Stel dat je moest kiezen tussen televisie of TikTok, wat wordt het dan? “Ik vind het leuk dat ze me vragen voor al die tv-programma’s. ‘De slimste mens’ was zelfs een droom die uitkwam, maar ik heb niet de ambitie om een fulltime ‘televisiegezicht’ te worden. Mijn online werk blijft mijn eerste en grootste passie.” Hoe ontspan je na een lange dag? “Door in bad te gaan of mijn kat te aaien. Het liefst zou ik die twee activiteiten combineren, maar mijn kat is helaas bang van water.” (lacht)  

Isabel Allende keert in ‘Mijn naam is Emilia del Valle’ terug naar Chili, haar vaderland. Ook op haar 82ste staat er nog steeds geen rem op Isabel Allende. Haar historische roman ‘Mijn naam is Emilia del Valle’, over een moedige journaliste die verslag uitbrengt van de Chileense burgeroorlog eind 19de eeuw, is opnieuw een pareltje. Het leven van hoofpersonage Emilia vertoont opvallend veel gelijkenissen met het uwe. Toeval? “Ze is inderdaad ook journaliste en schrijfster en heeft, net als ik, geen enkele band met haar biologische vader. Nochtans dacht ik echt niet aan mezelf toen ik Emilia verzon, dat zweer ik! Ik denk dat alle schrijvers zich nu eenmaal laten inspireren door hun eigen ervaringen en de mensen die ze onderweg ontmoeten.” U heeft, net als Emilia, enkele jaren als journaliste gewerkt. Mist u die tijd soms? “Niet echt, want eigenlijk was ik helemaal niet zo’n goede journaliste. Ik hield me te weinig aan de feiten en had veel te veel fantasie. Maar alles wat ik in de journalistiek heb geleerd, komt vandaag nog steeds van pas bij het schrijven van mijn romans. Hoe je research doet, hoe je een tekst vormgeeft en vooral: hoe je de aandacht van de lezer van het begin tot het einde vasthoudt.” “Ik was niet zo’n goede journaliste: ik hield me te weinig aan de feiten en had veel te veel fantasie” —Isabel Allende Emilia is – zeker voor haar tijd - een sterke, onafhankelijke vrouw, wat haar lang niet door iedereen in dank wordt afgenomen. “Emilia kiest er op een bepaald moment bewust voor om een ‘slechte vrouw’ te zijn, want goede vrouwen werden in haar tijd gewoon vergeten door de geschiedenis. Dat herken ik wel. Ik wilde ook dat mijn dochter meer kansen in het leven zou krijgen en heb daar hard voor gevochten.” Ook als schrijfster heeft u lang moeten vechten voor uw plaatsje tussen de mannelijke auteurs. “Ja, toen ik begon met schrijven zei mijn uitgever: ‘Isabel, je zal twee keer zoveel moeite moeten doen als je mannelijke collega’s om maar de helft van hun succes te kennen’. Dat bleek niet gelogen. (lacht) Gelukkig krijgen vrouwelijke schrijvers vandaag al meer aandacht dan vroeger. Al zijn we er volgens mij nog lang niet…”

In ‘Het skelet in de Hanengang’ onderzoekt Thomas Berg een 100 jaar oude moordzaak Fans van de Thomas Berg-thrillers mogen zich in de handen wrijven. ‘De drogreden’, het 19de boek in de succesvolle reeks van auteur Jo Claes, is nog maar net verschenen of daar ligt alweer een nieuwe Berg in de winkel. Doorgaans schrijf ik slechts één Berg per jaar maar af en toe permiteer ik mezelf een ‘tussen-Berg’, die chronologisch buiten de reeks valt. Een bevriende boekhandelaar had me gevraagd om dit verhaal te schrijven, al twijfelde ik in het begin. Tot ik merkte dat pal tegenover de plaats delict een standbeeld stond, waarvan de figuur ook nog eens naar de plaats van de moord wees. Toen wist ik dat ik mijn volgende coverbeeld beet had - en moest ik het verhaal wel schrijven.” (lacht)  Uw nieuwe roman draait rond een zogenaamde cold case, een moord die nooit opgelost geraakte. “Ja, het leek me een uitdaging om een moord op te lossen waarvan niet alleen het slachtoffer, maar ook de dader, getuigen en alle andere betrokkenen al lang dood zijn. Het gaf me ook de gelegenheid om in de rijke geschiedenis van Leuven te duiken. De moord vindt plaats tijdens WOI. In 1914, de Duitse bezetting was nog maar net begonnen, is er in Leuven iets gebeurd waarover de hele wereld schande sprak. Enkele Leuvenaars hadden op de Duitse soldaten geschoten - of dat dacht men toch. Eigenlijk waren het de Duitsers zelf die zich hadden vergist en op hun eigen landgenoten hadden geschoten. Die Duitsers hebben toen op een verschrikkelijke manier wraak genomen op Leuven: honderden huizen werden in brand gestoken, waarbij de inwoners levend verbrandden, en honderden mensen werden gefusilleerd op het stationsplein.”  “Het leek me een uitdaging om een moord op te lossen waarvan niet alleen het slachtoffer, maar ook de dader al lang dood is” — Jo Claes Laat u zich wel vaker door waargebeurde feiten inspireren voor uw verhalen? “Niet per se, mensen komen soms wel een verhaaltip aandragen: ‘Waarom schrijf je eens geen boek dat zich in een ziekenhuis afspeelt, Jo?’. Goedbedoeld hoor, maar ze beseffen vaak niet dat, als je een misdaadplot uitdrukt in pakweg een meter, zo’n plaats delict maar een luttele twee millimeter beslaat. Een goede misdaadplot bedenken is geen sinecure. Op de laatste bladzijde moeten alle puzzelstukjes perfect in mekaar vallen.” Vorig jaar won u eindelijk de Hercule Poirot-prijs voor de beste misdaadroman. Was u daar blij mee? “Ik had de hoop al stiekem opgegeven, maar het deed me zeker iets. Misdaadromans krijgen vaak het verwijt dat ze niet van hetzelfde literaire niveau zijn als ‘gewone’ romans. Met mijn Berg-romans probeer ik dat vooroordeel de wereld uit te helpen. Ik ben blij dat die inspanning nu ook door de jury van de Hercule Poirot-prijs erkend is.”

Annet Schaap keert in ‘Krekel’ terug naar de wondere wereld van ‘Lampje' Hoe doe je dat, aan een tweede boek beginnen nadat je debuut door iedereen de hemel in werd geprezen? Auteur Annet Schaap hield het hoofd koel, keerde terug naar het universum van ‘Lampje’ en schreef met ‘Krekel’ opnieuw een wonderlijk sprookje dat jong en oud bekoort. Het publiek heeft uw tweede roman alweer helemaal in de armen gesloten, net zoals ‘Lampje’ destijds. Doen die positieve reacties deugd? “Ik zou liegen als ik zei dat die me onverschillig laten, ja. Was het niet de Nederlandse cabaretier Wim Kan die ooit zei: ‘Ik lees geen recensies, ik spel ze’? Dat heb ik dus ook. (lacht) Ik volg de reacties op mijn werk altijd nauwgezet op. Bij ‘Krekel’ had ik ook echt niet verwacht dat mensen zo lovend zouden zijn, ik dacht dat iedereen het minder goed zou vinden dan ‘Lampje’. Het doet extra deugd omdat ik op dit boek ook weer lang heb zitten zwoegen, zeker een paar jaar. Ik was er nochtans al kort na de publicatie van ‘Lampje’ aan begonnen, maar door alle aandacht voor dat boek liep het schrijfproces vertraging op. Ik vond het deze keer ook gewoon moeilijker, alsof alle lezers van ‘Lampje’ nu kritisch over mijn schouder stonden mee te lezen." “Ik geloof dat de beste kinderboeken altijd een breder publiek kunnen aanspreken, ook volwassenen” — Annet Schaap ‘Krekel’ is losjes gebaseerd op het sprookje ‘De zes zwanen’, over een meisje dat zes hemden moet breien van brandnetels voor haar betoverde broers én zes jaar lang niet mag lachen of spreken. Waarom koos u net voor dat sprookje? “In dat verhaal zitten veel elementen die me mateloos intrigeren. Vooral Eliza, het zusje, heb ik altijd interessant gevonden, omdat ze als meisje vooral heel stil moet zijn en zich moet opofferen voor haar grote broers. Tegelijk wil ze zelf niets liever dan vrij en ongebonden zijn, zoals haar broers dat vroeger waren. Dat laatste herken ik, want ik was als kind ook een heel jongensachtig meisje. Als ik met mijn jongere zus bijvoorbeeld een toneeltje speelde, eiste ik altijd de rol van de jongen op – de prins, de held, Jezus ... (lacht) De stoere, avontuurlijke rollen waren nu eenmaal voor de jongens weggelegd, als meisje moest je er vaak maar gewoon braaf bijstaan. Dat strakke rollenpatroon is vandaag gelukkig al veel versoepeld. Nu lijkt het soms zelfs alsof de meisjes aan zet zijn in onze maatschappij en de jongens net achterop hinken: meisjes doen het beter op school, ze hebben minder gedragsproblemen… Toch blijft het belangrijk dat meisjes weten dat ze net zoveel kunnen in het leven als jongens. Op veel plaatsen in de wereld krijgen meisjes die boodschap nog niet mee, dus we hebben nog een hele weg af te leggen.” Zowel ‘Krekel’ als ‘Lampje’ worden ook gretig gelezen door volwassenen. Is het hokje van ‘kinderliteratuur’ eigenlijk niet te krap voor u? “Nee, want ik hou heel erg van kinderboeken, in dat universum voel ik me helemaal thuis. Ik geloof ook dat de beste kinderboeken altijd een breder publiek kunnen aanspreken, ook volwassenen dus. In mijn boeken laat ik zowel kinderen als volwassenen aan bod komen, omdat ik geboeid ben door de relatie tussen die twee leeftijdsgroepen. Als jonge tiener las ik zelf trouwens ook het liefst kinderboeken waarin veel volwassenen rondliepen. Sowieso was ik als kind al dol op lezen. In alle mooie herinneringen uit mijn jeugd komt steevast een boek voor. Zo’n verhaal dat je tot aan je kruin vult met avontuur, fantasie, verlangen… Heerlijk vond ik dat. Dat is ook de reden waarom ik zelf ben gaan schrijven, omdat ik dat verlangen om in een verhaal te leven nooit helemaal ben kwijtgeraakt. Het heeft alleen eventjes geduurd eer die schrijver in mij klaar was om zichzelf te tonen. Ik werkte al veel langer als illustrator, maar zelf schrijven was mijn stiekeme, echte droom. Uiteindelijk is het er pas na mijn vijftigste van gekomen, maar dat vind ik niet erg. Mooie dingen hebben soms wat meer tijd nodig om te rijpen.”

Wist je dat ongeveer 1 op de 10 mensen last heeft van PDS of ‘prikkelbaredarmsyndroom’? Het is maar één van de vele interessante feiten uit ‘Prikkelbare darmen verlichten’, het nieuwe e-book van topdokter Danny De Looze. Hoe herken je PDS precies? “Het belangrijkste symptoom van PDS is een vervelende buikpijn, die vaak opkomt na de maaltijd en meestal betert nadat je naar het toilet bent gegaan. De pijn wordt veroorzaakt door een overgevoeligheid aan de darmen - en meer specifiek voor de oprekking van de darmen. De pijnklachten kunnen gepaard gaan met winderigheid, constipatie of net diarree. Een stresskakje, dat overkomt iedereen weleens. We spreken pas van PDS als je vaker last hebt van buikpijn en andere stoelgangklachten.” “Vroeger kregen patiënten vaak te horen dat de pijn tussen hun oren zat. Gelukkig wordt PDS vandaag wel ernstig genomen” — Danny De Looze  Zit het aantal mensen dat last heeft van PDS in de lift? “Nee, dat lijkt misschien zo, maar eigenlijk blijven de cijfers al jarenlang constant. De aandoening krijgt vandaag natuurlijk veel meer aandacht in de media. Ook aan medische zijde wordt PDS tegenwoordig veel ernstiger genomen, gelukkig maar. Vroeger kregen patiënten vaak te horen dat hun klachten onbehandelbaar waren. Of erger nog, dat de pijn gewoon tussen hun oren zat. Ondertussen weten we dat de klachten van PDS helemaal niet ingebeeld zijn.” PDS valt dus wel degelijk te behandelen? “Ja, zo’n 75% van de patiënten kunnen we vandaag van hun klachten afhelpen. De behandeling is wat we noemen ‘symptomatisch’: we kunnen wel de symptomen wegnemen, maar niet de oorzaak, want die kennen we niet. De meeste patiënten met PDS helpen we door hun voedingsgewoonten aan te passen. Dan hebben we het natuurlijk over het befaamde FODMAP-dieet. Daarbij zoeken we samen naar een beter evenwicht in de voedingsmiddelen die de darm gaan oprekken, zoals fruit en groenten. Zo’n aangepast dieet maakt vaak al een wereld van verschil.”

Tekenaar David Etien over 'Van ijs en vuur', een nieuw album in de Thorgal Saga Thorgal Saga, de spin-offreeks van Thorgal, is op korte tijd een keurmerk geworden. Aan diverse auteurs wordt gevraagd een eigen verhaal te bedenken met als enige voorwaarde dat het moet passen in de wereld van Thorgal. Dat leverde al parels op zoals Vaarwel Aaricia door Robin Recht, Wendigo door Corentin Rouge en Fred Duval, en Shaïgan, door Roman Surzhenko en Yann. ‘Sneeuw tekenen is echte ontspanning’ In het voorjaar van 2025 verschijnt 'Van ijs en vuur', een vierde album in de Thorgal Saga. En weer stond er een topteam klaar om de wereld van Thorgal te verrijken. Scenaristen Olivier Legrand en Jean-Blaise Djian en tekenaar David Etien werkten al eerder samen aan de fantastische serie De Vier van Baker Street, maar zomaar van het victoriaanse Londen naar de poorten van het ijzige Niflheim switchen, dat lijkt ons toch niet zo evident. Hoe doe je dat? We vroegen het aan David Etien. DRIE JAAR Het lijkt me een grote eer om een Thorgal Saga te mogen tekenen. Hoe is deze samenwerking tot stand gekomen? David Etien: Mathias Vincent, mijn redacteur bij Le Lombard, had me al in 2020 gecontacteerd over dit project. Maar op dat moment was ik nog volop bezig met het tekenen van 'Op Zoek naar de Tijdvogel – Voor de Zoektocht', 'De Vier van Baker Street' en 'Rommelgem'. Werken aan een Thorgal Saga kon ik toen niet in mijn drukke schema inlassen. Bovendien kende ik de wereld van Thorgal niet erg goed en had ik het gevoel dat ik niet het recht had om dit universum aan te pakken. Dus zei ik tegen Mathias dat hij me over drie jaar maar eens moest terugbellen, in de veronderstelling dat hij het project aan anderen zou aanbieden en mij zou vergeten. Maar nee, in 2023 belde hij me opnieuw. Ik voelde dat hij heel graag wou dat ik een Thorgal Saga zou maken en stemde ermee in. Ik stelde voor dat Olivier Legrand en Jean-Blaise Djian (de auteurs van De Vier van Baker Street) dan het scenario zouden schrijven. Je hebt al een paar klassieke stripfiguren – Rommelgem, Idefix – getekend, wat maakt Thorgal zo speciaal? Thorgal is in alle opzichten een held. Hij lijkt geen ondeugden of duistere kanten te hebben. En hij is een personage dat vooral lijdt door wat hem overkomt. SNEEUW In 'Van ijs en vuur' moet Thorgal een bovennatuurlijke storm overwinnen, maar ook het 'Magisch Vuur uit Muspelheim' – de hel – halen om Fimbulvinter, de eeuwige winter te voorkomen. Alleszins een boeiend gegeven. Had je enige inspraak in het verhaal? Ja en nee: ik stel dingen voor, maar ik heb een groot vertrouwen in de scenaristen. Bij dit album moest ik niet veel voorstellen, ik vond het scenario perfect.   Wat was de grootste uitdaging bij het tekenen? Is het bijvoorbeeld niet heel moeilijk om zoveel scènes in besneeuwde landschappen te tekenen ;-)? Integendeel, het is een leuke afwisseling tussen die victoriaanse setting en die eindeloze perspectieven. Sneeuw tekenen is genieten, pure ontspanning. Je kan recht naar de essentie gaan met je composities. Soms worden die dan heel grafisch, maar ook heel krachtig. EEN JONGENSDROOM Welke scène vond je het leukst om te tekenen? Allemaal. Ik zou zelfs zeggen dat mijn scenaristen het verhaal hebben geschreven waarvan ik droomde toen ik jonger was: stormen op zee, uitbarstende vulkanen, zwaardgevechten, reuzenwolven, monsters van ijs en vuur, zelfs een draak ...   Welke vijf mensen hebben jou en je werk eigenlijk beïnvloed? Het mogen ook andere mensen dan striptekenaars zijn. Ik zal het toch bij strips houden. Als ik auteurs moet noemen die mijn werk hebben beïnvloed, zijn dat zeker Franquin, Toriyama, Loisel, Frezzato, J. Scott Campbell en Boucq. Maar er zijn er nog zoveel andere.   THORGAL SAGA 4 VAN IJS EN VUUR Tijdens een bovennatuurlijke storm strandt Thorgal op een ijzige kust. Daar ontdekt hij dat de Fimbulvinter, de legendarische winter die het einde van de wereld inluidt, nabij is. Om zijn volk te redden en de dreiging een halt te roepen, moet hij doordringen in het hart van het koninkrijk der reuzen en de vlammen van Muspelheim trotseren. Samen met zijn mysterieuze en gevaarlijke gezellin, de tovenares Vakva, dochter van de koningin-tovenares van het eiland Rijm, gaat hij op zoek naar het Magische Vuur waarmee hij de eeuwige winter kan voorkomen.    

‘De nieuwe de Kiekeboes? Zelfs Moemoe en Mevrouw Stokvis lossen er voorlopig niks over!’   Een kennismaking met scenarist Mike Beyers De familie Kiekeboe wandelend door een bos terwijl er stiekem Wollebollen rondlopen. Zo eindigde Seizoensfinale, het 164ste en laatste album van de Kiekeboes door stripauteur Merho. Drie nieuwe avonturen van de Kiekeboes volgden, met als auteurs Nix en Charel Cambré, en met een hoofdrol voor Fanny. Maar op 8 januari kwam er verrassend maar oh zo fantastisch nieuws: De Kiekeboes gaan verder met de klassieke reeks. Er komt dus een album 165, Camping Vital, en volgende! Tekenaar Charel Cambré schuift met zijn tekenstijl iets meer op naar de klassieke albums en new kid in town is scenarist Mike Beyers. Hoog tijd dus voor een kennismaking! WIT KONIJN Mike, wat een verrassend nieuws, kan je vertellen hoe dit idee ontstaan is? Mike Beyers: Toen Merho op zoek was naar een nieuwe scenarist voor de heropstart van de vertrouwde De Kiekeboes-reeks, is hij via via bij mij beland. Ik werk al jaren als copywriter – ook een schrijvend beroep met een sterke creatieve insteek – en ik heb daarnaast een grote passie voor strips. Tijdens een kennismakingsgesprek met Merho klikte het alvast. Vervolgens schreef ik een synopsis voor een de Kiekeboes-verhaal, dat hem aangenaam verraste. Hij stelde een samenwerking voor en zo belandde ik dus bij Standaard Uitgeverij. Voor sommigen ben ik misschien een ‘wit konijn’ in de Vlaamse stripwereld, zeker in vergelijking met gevestigde scenaristen. Maar ‘storytelling’ is ook cruciaal in de communicatiewereld. Daar moet je je doelpubliek ook meenemen in een aantrekkelijk verhaal, weliswaar met een heel andere doelstelling. Maar wees gerust: dit betekent zeker niet dat er vanaf nu aan ‘product placement’ zal worden gedaan in de reeks. Omschrijf jezelf eens in 3 woorden? Levendige verbeelding, quizzer-vol-nutteloze-weetjes, onpraktisch. EEN KINDERDROOM Merho's schoenen zijn groot om te vullen. Geen koudwatervrees? Ik ben me zeker bewust van de Kiekeboes-erfenis. En ik weet dat meteen debuteren met Vlaanderens meest verkopende strip niet vanzelfsprekend is. Maar eigenlijk vind ik het vooral superleuk om me als scenarist in het universum van de Kiekeboes onder te dompelen. Het is een kinderdroom die uitkomt. Wat mogen we verwachten? Hoewel Camping Vital – de titel van nr. 165 – natuurlijk al iets weggeeft, blijft het verhaal nog even een verrassing. Zelfs Moemoe en Mevrouw Stokvis lossen er voorlopig niks over. Lezers mogen zich alvast verwachten aan een meeslepend avontuur waarin heel wat nevenfiguren hun rentree maken. Met alle ingrediënten die de reeks zo uniek hebben gemaakt: spanning en mysterie, maar ook humor en grappige soapelementen. Het wordt een echte ‘comeback’ van het geliefde ‘Kiekeboes-universum’ – een ‘Kiekeback’, zeg maar. VINGERS AAN DE POLS Kijkt de meester zelf mee? Uiteraard kan ik in deze fase rekenen op de steun en begeleiding van Merho zelf. Zijn advies is voor mij van onschatbare waarde. Hij geeft me heel wat tips en we brainstormen geregeld. Zo leer ik nog continu bij. Ook de samenwerking met een ervaren tekenaar als Charel Cambré is natuurlijk heel inspirerend. Heb je er al een idee van hoe de volgende verhalen zullen evolueren? Er liggen best al wat ideeën op de plank. Lezers mogen zich alleszins verwachten aan de terugkeer van verschillende personages. Tegelijk zullen die vertrouwde elementen in de komende albums gecombineerd worden met nieuwe ontwikkelingen of personages. Continue evolutie zit immers evengoed in het DNA van de Kiekeboes, een reeks die altijd stevig de vingers aan de pols van de tijd heeft gehouden. MIKE BEYERS’ FAVORIETE DE KIEKEBOES • album: Moeilijk! Ik hou wel van de albums met een hoog soapgehalte. Laat ik dus gaan voor Omtrent Oscar, omdat je daarin de ‘back story’ krijgt van de vete tussen Moemoe en Vital. • hoofdpersonage: Charlotte, the voice of reason in het gezin Kiekeboe. • nevenpersonage: Tomboy, al is ze stilaan een hoofdpersonage geworden – en terecht. Daarnaast ook Van de Kasseien, the boss you love to hate. • scène(s): De discussies tussen Moemoe en Vital – maar ook die tussen Marcel en Van Der Neffe – leveren altijd vuurwerk op. • woordspeling: Er zijn er zoveel! Laat ik de volledige cast van Het geslacht Kinkel nemen: Ray Oeno, Ann Tendeu, France Troix, Sid Kom, Ro de Ridder en Emmy Award.  

70 JAAR JOMMEKE! Een gesprek met stripauteur Dieter Steenhaut Jommeke introduceerde zichzelf op 30 oktober 1955 in het weekblad Kerkelijk Leven als volgt: ‘Heu … ik ben Jommeke … moet hier elke week iets plezants doen … is echter mijn zorg niet … dat moet tekenaar maar klaarspelen …’ Die tekenaar was Jef Nys en hij liet zijn held Jommeke samen met kompanen Filiberke, Annemieke en Rozemieke, Flip en Pekkie vele ‘plezante’, wonderlijke avonturen beleven. Jef Nys overleed in 2009, maar zijn helden kregen nieuwe bekwame en enthousiaste vaders, en zo bleef Jommeke razend populair, al 70 jaar lang! De jongste vader van Jommeke heet Dieter Steenhaut. Hij kreeg gedurende een paar jaar een inwijding in de Jommekeskunde. In 2023 tekende hij zijn eerste Jommekesalbum. ZUSTER PICKELS Dieter, de aftrap van het feestjaar 70 jaar Jommeke gebeurt met het nieuwe album Spoken op school. Voor jou toch wel speciaal. Dieter Steenhaut: 'Spoken op school' speelt zich af op ‘t Kasteelke. Dat is een uniformschool met internaat in de Vlaamse Ardennen, waar ik zelf trouwens naar school ben gegaan. Ik speelde al langer met het idee om daar een avontuur te situeren. Het 17de-eeuwse kasteel dat nog steeds bewoond wordt door nonnetjes, is uiteraard hét ideale decor. Het is de eerste keer dat ik ook aan het scenario mocht meewerken én nieuwe personages mocht bedenken, zoals Zuster Pickles … en Paul de Grande, de antiquair uit het televisieprogramma Stukken Van Mensen. Dit album maakte ik samen met Kristof Berte. We zijn een paar keer op café gegaan en na wat heen en weer pingpongen kwamen we tot dit zeer spannende verhaal. Het is aangenaam werken met Kristof, die ook aan het storyboard sleutelde en het verhaaltechnisch doet werken, met de juiste pointes en mopjes op het juiste moment. Voor dit avontuur hebben we ons laten inspireren door de sfeer uit de eerste films van Harry Potter én door de horrorfilm The Nun. Het is best wel spannend, de lezers zullen ervan smullen. ;) Waarom blijft de wereld van Jommeke na 70 jaar nog altijd zo fascinerend, denk je? Jommeke is tegelijk zo herkenbaar maar spreekt toch tot de verbeelding van de kinderen. De hechte vriendengroep beleeft de gekste en spannendste avonturen tot in de verste uithoeken van de wereld. Of de professor vindt wel iets uit waardoor het hele dorp besmet wordt met een of ander staartenvirus. Of plots groeien er vruchten aan de hoofden van de inwoners. De spannende elementen worden afgewisseld met humor en dat zorgt ervoor dat het nooit saai is in Zonnedorp. DE KONINGIN VAN ONDERLAND Je bent aan je eerste volledige album van Jommeke bezig. Wat doet dat met een mens? Het album 'Rare vogels' dat ik tekende en dat in 2023 verscheen, was een gagalbum (met korte mopjes van een pagina). Het was de ideale lanceringsbaan om de stap te zetten naar een echt verhaal. Het is een totaal andere manier van werken. Ook bijvoorbeeld omdat ik bij dit album werk met documentatiemateriaal van bestaande locaties voor de decors en ook van bestaande mensen. De release van dit album was eigenlijk al vroeger voorzien, maar afgelopen jaar was best een moeilijk jaar. Het overlijden van mijn vader en enkele maanden later ook dat van mijn pepe hebben er stevig ingehakt. Ik ben Standaard Uitgeverij dankbaar voor de tijd die ze me gunden en dat ze in mij bleven geloven. In deze tussenperiode werkte ik aan andere projecten die iets beter behapbaar waren, zoals het prentenboek 'Duupje 4' en andere losse illustraties. Als dit album in de winkelrekken ligt, zal ik heel blij zijn, en ik kijk nu al uit naar het volgende album dat ik zal maken! Kan je eigen accenten leggen in die wereld van Jommeke? Het is bijzonder fijn om nieuwe personages te mogen creëren en die te implementeren in de wereld van Jommeke. Ik kan er best veel van mijn eigen creativiteit instoppen en dat geeft ook wel voldoening. Natuurlijk moet alles wel passen in het universum en moet alles vlot leesbaar zijn voor de lezers. 70 jaar Jommeke! Heb je persoonlijke hoogtepunten? Mijn hoogtepunt als lezer is en blijft 'De koningin van Onderland'. Dat album zit zo goed in elkaar. Ook de tekenstijl is ietwat anders en vind ik heel sterk. Mijn hoogtepunt als tekenaar is heel moeilijk te kiezen. Ik heb al zoveel leuke opdrachten mogen uitvoeren dat kiezen niet evident is. Ik noem er enkele op: de tekening voor de internationale paspoorten van België ontwerpen, een Monopolyspel tekenen, een eerste eigen Jommekesalbum uitbrengen …  

Suske en Wiske worden 80! Forever young! Een gesprek met Wout Schoonis ‘Het was op een avond, in de herfst van 1943, in de Heistraat in Wilrijk. In de omgeving daverden de kanonnen van het afweergeschut. Door de hemel zinderde hevig motorengebrom. Mijn vrouw was ongerust en riep mij naar de veilige kelder ... Maar ik wist dat het nu zou gebeuren! Het kriebelde in mijn vingers ... En plots, terwijl de salvo’s donderden en de inktpotten gekke sprongetjes maakten op de tekentafel ... – hoe het kwam? – was ik bevrijd van een lange, bang gekoesterde droom. Ik was de gelukkige vader van een tweeling geworden, Suske en Wiske.’ Zo vertelde Willy Vandersteen over het ontstaan van zijn geesteskinderen Suske en Wiske in 1943. Op 30 maart 1945 verscheen de eerste strook van Rikki en Wiske in Chocowakije in de krant De Standaard. Er zouden nog veel stroken volgen. Want kijk, in 2025, 80 jaar later, beleven Suske en Wiske nog altijd onverwachte, dolkomische en spannende avonturen en stralen ze nog altijd dezelfde vrolijke energie uit als toen. Willy Vandersteen overleed helaas in 1990, maar na hem namen Paul Geerts, Marc Verhaegen, Luc Morjaeu, Peter Van Gucht en andere gepassioneerde stripauteurs de fakkel over. Over de feestelijkheden rond de belangrijke verjaardag vertellen we in een volgende Stripmunk. Nu alvast een interview met Wout Schoonis, de man die in 2007 bij Studio Vandersteen begon en in 2023 de tekenpen van Luc Morjaeu overnam en hoofdtekenaar van de immer populaire stripserie werd. EEN NIEUW SAMENGESTELD GEZIN Wout, in dit feestjaar verschijnt het nieuwe Suske en Wiske-album 'De stenen samoerai'. Kan je ons daarover iets meer vertellen? Wout Schoonis: “Ik vond het zelf geweldig leuk om te maken. Onze vrienden raken na een storm verzeild in het Japan van de 17de eeuw. Theofiel Boemerang is ook van de partij. Ze raken verwikkeld in een strijd tussen twee krijgsheren, daimyo Sada San en daimyo Kazuki. De slechterik van dienst is de zwaar geschminkte raadsheer Yabati, die zelf over Japan wil heersen. Hiervoor gebruikt hij magie en genereert hij een stenen samoerai om alles en iedereen mee te verpletteren.” Als een alien plots op aarde zou landen en je zou vragen om te vertellen waar de stripreeks Suske en Wiske over gaat en waarom ze zo’n succes heeft, wat zou je dan vertellen? “Suske en Wiske gaat over een nieuw samengesteld gezin avant la lettre, dat een positieve boodschap verspreidt in zowel het verleden, het heden als de toekomst. Avonturen met spanning, doorspekt met humor en knipogen. Omdat de mogelijkheden onbegrensd lijken, blijft de wereld van Suske en Wiske fascineren. De teletijdmachine zorgt altijd voor een mooie blik in het verleden of een eventuele toekomst. Als de teletijdmachine op stal blijft, worden er meestal hedendaags relevante thema’s aangesneden.” EVENWICHTSOEFENING Je bent ondertussen al bijna twee jaar hoofdtekenaar van Suske en Wiske. Wat is er voor jou veranderd? “Veel. Tegenwoordig bestaat het eerste uur van mijn dag uit het beantwoorden van mails, de gang van zaken opvolgen en bijsturen waar nodig. Maar het fijnste is natuurlijk dat ik ook het meeste zelf kan bepalen, van voorstudie tot afgewerkt product. Het feit dat ik niet meer afhankelijk ben van andermans mening en mijn eigen criticus ben, is onbetaalbaar. In 'De stenen samoerai' merk je – hopelijk – dat ik de evenwichtsoefening tussen ‘leiden’ en tekenen beter onder de knie begin te krijgen. Nu alles meer routine is geworden, kan ik mijn aandacht meer op het grafische aspect toespitsen.” Heb je het gevoel dat je iets extra’s aan de wereld van Suske en Wiske kan toevoegen? Schoonis: “De nieuwe nevenfiguren die in elk verhaal meespelen geef ik met veel plezier vorm. Misschien blijft er wel eens een personage of een slechterik plakken.” Wat was voor jou persoonlijk het hoogtepunt in die 80 jaar Suske en Wiske? “Dieptepunt: toen ik een jaar of 6 was, liepen er al poppen (van die verklede mensen met een megahoofd) van Suske en Wiske rond in het pretpark Bellewaerde. Maar de poppen hadden niet dezelfde schoenen aan als in de stripverhalen. Hoogtepunt: dat ik zelf kan kiezen welk schoeisel ik Suske en Wiske ‘aanteken’.”

‘Het blauwe uur’ van Paula Hawkins is een van de meest verwachte boeken van dit najaar. Dat komt vooral door wat ze tien jaar geleden beleefde toen ‘Het meisje in de trein’ een immens succes werd. Een gesprek over kunst en misdaad, vrienden en ijdeltuiten en hoe het succes haar veranderd heeft. De insteek van ‘Het blauwe uur’ is intrigerend. Een installatie van de beruchte kunstenares Vanessa Chapman zou een menselijk bot bevatten. James Becker is de conservator van de stichting die Chapmans werk beheert want zij overleed vijf jaar geleden na een lang ziekbed. Hij reist naar een afgelegen Schots eiland waar Chapman vaak verbleef en waar haar intieme vriendin dokter Grace Haswell waakt over haar nalatenschap. Het gerucht gaat dat het bot weleens van Chapmans overleden man, een notoire rokkenjager, zou kunnen zijn. Wat was het startidee voor ‘Het blauwe uur’? Paula Hawkins: “Ik kreeg het idee toen ik op reis langs de Franse kust een eilandje ontdekte waar slechts één huis stond. Ik zag meteen de mogelijkheden om op zo’n plaats een misdaadverhaal te situeren maar ik vroeg me vooral af wie op die plek zou willen wonen. Ik heb zelf weleens naar zo’n plek gezocht om eventueel te kopen maar ik heb ze nog niet gevonden. Misschien blijft het vooral een romantische droom. Ik wilde een roman schrijven over een eigenzinnige kunstenares die sterke werken maakte maar niet meteen de meest sympathieke vrouw was. In de kunstwereld gaat veel geld om en er lopen nogal wat mensen rond die vooral gebakken lucht verkopen, dus dat leek me ook een boeiende insteek.” Er zijn ontelbare boeken geschreven over complexe relaties maar ‘Het blauwe uur’ gaat vooral over vriendschap. Waarom wilde u daarover schrijven? “Ik ken niet zoveel romans die over innige vriendschappen gaan. De relatie tussen Vanessa en Grace, die de eigenlijke hoofdfiguur is, veranderde sterk terwijl ik het boek schreef. Grace denkt dat ze lelijk is, heeft enkele serieuze butsen en builen opgelopen en heeft niks met de kunstwereld waarin volgens haar vooral pretentieuze ijdeltuiten rondlopen. Vijf jaar na de dood van Vanessa treurt ze nog altijd maar dat wordt niet altijd herkend want ze was ‘maar’ haar dokter.” Bijna tien jaar geleden publiceerde u met ‘Het meisje in de trein’ een van de meest succesvolle romans van deze eeuw. Hoe kijkt u daarop terug? “Vooral met verwondering, en dankbaarheid ook. Elke schrijver wil lezers en ik kreeg er plots heel veel. Dat was behoorlijk overweldigend en een tijd werd ik vooral geleefd. Ik ben dankbaar dat ik dat heb mogen meemaken en ik heb vooral geleerd om los te laten wat je niet kan controleren. Ik ben nu meer gewapend tegen wat er op mij afkomt. Het mooiste is toch wanneer ik rustig thuis kan schrijven en schaven aan een verhaal. Als ik dat ideale huisje op die afgelegen plaats vind, zal ik mij daar met alle plezier terugtrekken om te doen wat ik het liefst doe.” © Kate Neil

In ‘Het laatste meisje’ worden twee vrouwen het slachtoffer van wat op het eerste gezicht een verkeersongeluk lijkt. Alleen verdwijnt een van hen twee daarna op mysterieuze wijze … De nieuwe Gina Harte-thriller van de Britse Carla Kovach is een puzzel die je als lezer meteen wil beginnen te kraken. De premisse van ‘Het laatste meisje’ is bijzonder intrigerend. Hoe kwam u op dat idee? Carla Kovach: “Detectiveromans zijn eigenlijk net puzzels. Als schrijver verstop ik allerlei hints en afleidingsmanoeuvres in het verhaal, die de lezer dan moet proberen op te pikken. Aan dat puzzelelement beleef ik zelf altijd veel plezier. Voor ‘Het laatste meisje’ bedacht ik zelfs een soort raadsel: wat als alles bij een politiezaak wijst op een verkeersongeluk, maar een van de twee slachtoffers onvindbaar is?” Detective Gina Harte heeft haar naam niet gestolen. Zo stoer, slim en vastberaden: een vrouw naar ons hart. “Ja, ik denk dat veel vrouwelijke lezers zich in haar herkennen. Gina is, net als ik, opgegroeid in een tijd dat er nog bitter weinig over vrouwenmishandeling werd gepraat. En er nog minder aan werd gedaan … Ze heeft nooit een stem gevonden om over haar eigen misbruikverleden te praten, met alle dramatische gevolgen vandien. Sinds #MeToo doen we het als maatschappij al iets beter, maar er zijn nog altijd veel vrouwen die in dezelfde situatie zitten als Gina. Precies daarom is vrouwenmishandeling zo’n belangrijk thema in mijn werk. Openlijk praten over mishandeling is moeilijk, maar wel nodig om jezelf ervan te bevrijden.” Uw boeken zitten inderdaad vol donkere thema’s, terwijl u me best een vrolijk en optimistisch persoon lijkt. “Dat is ook zo, echt waar! Thrillers zijn gewoon fijn, omdat ze de donkerste kantjes van onze menselijke soort in de spotlight zetten. Iedereen heeft al weleens iets gemeens over een ander gedacht: ik hoop dat die eens goed op zijn gezicht gaat. (lacht) Dat is dan zelfs nog een braaf voorbeeld. Zelf onderzoek ik graag hoe mensen omgaan met de pijn uit hun verleden. Zinnen ze op wraak? Stijgen ze boven zichzelf uit? Of worden ze net depressief? De impact van extreme situaties op gewone mensen, daar ben ik mateloos door gefascineerd.” Welke thrillers leest u eigenlijk zelf graag? “Ik verslind graag psychologische thrillers, die van Sue Watson heb ik bijvoorbeeld allemaal gelezen. En ik heb een zwak voor horrorboeken en griezelige films. Op mijn twaalfde ging ik stiekem al in mijn eentje naar ‘The Exorcist’ kijken in de cinema. Net als psychologische thrillers gaan horrorverhalen vaak over onze grootste, meest diepgewortelde angsten. Weet je trouwens wat die van mij is? Dat er inbrekers mijn huis binnendringen, terwijl ik zelf thuis ben. Het is zelfs zo erg, dat ik een slot op mijn slaapkamerdeur heb laten installeren. Anders kan ik ’s nachts echt niet slapen.” (lacht)

Je mag haar veel noemen: scenariste, content creator of – haar persoonlijke favoriet – ‘Prinses van de Politieke Satire’. Zolang het maar géén ‘influencer’ is. Sinds haar succesvolle boek ‘En ze leefden nog’ kreeg Elisabeth Lucie Baeten er ook nog de titel van kinderboekenschrijver bij. Haar bundel, waarin ze klassieke sprookjes van een modern jasje voorziet, krijgt nu een vervolg. Vond je dat zo’n update van de klassieke sprookjes weleens mocht? Elisabeth Lucie Baeten: “Ik wil de klassieke sprookjes zeker niet vervangen, want ik ben zelf een grote sprookjesfan. Maar ik wou er weleens een alternatief naast zetten, omdat ik vind dat de sprookjes, zoals iedereen ze kent, niet genoeg zijn. Veel van die verhalen staan bol van de ouderwetse clichés, hé. Jongens moeten stoere ridders zijn en meisjes lieve, mooie prinsessen. Terwijl ik vind dat iedereen zelf mag beslissen wat-ie wil zijn: stoer, schattig, luid, lief ... Dat is ook de insteek van mijn boeken. ‘Hoe kan ik een stem geven aan Assepoester en co., zodat ze zelf meer controle hebben over hun verhaal?’ In mijn eerste boek heb ik me vooral op de prinsessen gefocust, maar in dit tweede zitten ook twee ‘mannelijke’ protagonisten, Aladdin en Pinokkio. Omdat ik vind dat jongens ook recht hebben op verhalen die over meer gaan dan stoer en sterk zijn.” Naar verluidt heb je lang getwijfeld of je je sprookjes voor kinderen of voor volwassenen zou schrijven. “Ja, omdat ik mijn idee van geüpdatete sprookjes voor het eerst in een column had gebruikt. Daar kwam toen veel reactie op, vooral dan van volwassenen: ‘Hier zit een boek in, Elisabeth!’ Pas toen ik later met mijn dochter de zoveelste Disney-film van die maand aan het bekijken was, viel mijn frank. Het zijn vooral onze kinderen die voortdurend om de oren worden geslagen met sprookjes. Het leek me dus logisch om mijn alternatieve verhalen in de eerste plaats voor hen te schrijven. Al hoor ik vaak dat mijn ‘En ze leefden nog’-verhalen ook gretig gelezen worden door volwassenen. Zo’n Assepoester die zich uit de naad werkt om het iedereen naar zijn zin te maken, dat is toch ook gewoon een ouderwetse vorm van people pleasen? Ik ken veel volwassenen die daar last van hebben, inclusief mezelf.” (lacht) Is je eigen dochter, de grote Disney-fan, ondertussen ook voor jouw versies te vinden? “Het is wel mooi om te zien hoe ze ondertussen beide versies heeft omarmd, ja. Als bij ons thuis ‘De kleine zeemeermin’ weer eens opstaat, heeft ze het nu ook vaak over ‘de Ariël uit het verhaal van mama’. Missie geslaagd, dus.” BOMVOLLE AGENDA Dat Elisabeth nog de tijd vond om een tweede ‘En ze leefden nog’-boek te schrijven, mag een klein wonder heten. Sinds ze vorig jaar viraal ging met haar hilarische ‘Katrien van Politiek PR’-filmpjes op Instagram, gaat het hard met de carrière van de scenariste. Van een gesmaakte deelname aan ‘De slimste mens ter wereld’ tot een zitje in het panel van ‘The Masked Singer’: de camera houdt van Elisabeth Lucie Baeten. En nu sier je ook nog eens de cover van ons magazine. Hoe kijk je zelf naar al die mediaaandacht? “Ik denk dat het nog altijd niet helemaal tot me doorgedrongen is hoe zot het voorbije jaar is geweest. Ook wel omdat ik daarvoor simpelweg de tijd niet heb. Mijn agenda zit bomvol en tegelijk ziet geen enkele week er hetzelfde uit. Ik ben heel blij met de kansen die ik nu allemaal krijg, maar het is ook wel een tikje veel. Ik overdrijf niet als ik zeg dat ik het voorbije jaar voor ongeveer elk Vlaams televisieprogramma gevraagd ben. Bij elk voorstel luister ik altijd eerst naar mijn buikgevoel: past dit wel bij wie ik ben? Meestal gevolgd door de meer prozaïsche vraag: kan ik het er nog bijnemen in mijn agenda? (lacht) Op die laatste vraag zou ik nog wat vaker ‘nee’ moeten durven antwoorden.” Je wordt weleens ‘de stem van de millennialgeneratie’ (geboren tussen 1980 en 2000, red.) genoemd. Snap je dat? “Ik zou zoiets natuurlijk nooit van mezelf zeggen, maar ik begrijp het wel. Ik denk dat de politieke satire in mijn ‘Politiek PR’-filmpjes door veel van mijn generatiegenoten gesmaakt werd. En dat er nood was aan een plaats waar mensen, los van zure commentaarsecties op krantensites, hun ongenoegen eens konden uiten over het gedrag van sommige politici. In die zin ben ik misschien eerder een ‘medium’ van een generatie dan een ‘stem’. (lacht) Mijn filmpjes waren natuurlijk grappig bedoeld, maar de kern van de boodschap was wel bittere ernst. Ook ik vond het niet oké hoe sommige politici zich alleen maar leken te bezondigen aan wildplassen, dronkenschap en racisme, terwijl ze ons land in goede banen zouden moeten leiden.” Nog zo’n term die mensen vaak met jouw naam associëren: influencer. “Daar wil ik toch even tegen protesteren. Ik krijg de indruk dat mensen niet altijd weten wat een influencer juist doet. Bij dezen: niet iedereen die veel Instagram-volgers heeft, is automatisch ook een influencer! Influencers maken tegen betaling reclame voor allerlei producten. Ik zou mezelf eerder een ‘content creator’ noemen, al is dat ook een onnozele term. Ik schrijf, regisseer, acteer en monteer al mijn filmpjes zelf – en ik word daarvoor door niemand betaald.” Het aantal volgers op je Instagram is het afgelopen jaar serieus geboomd. Ben je daardoor voorzichtiger geworden? “Nee, al besef ik nog altijd niet helemaal hoe groot mijn publiek daar ondertussen geworden is. Een dik jaar geleden had ik 20.000 volgers, nu zijn dat er ongeveer 240.000! Maar als het bijvoorbeeld over politiek gaat, zal ik nog altijd eerlijk mijn mening verkondigen. Ik heb liever dat sommige volgers afhaken, dan dat ik mezelf zou verloochenen.” Het lijkt anno 2024 alsof je voor het succes geboren bent. Was dat altijd het geval? “Oh nee, ook bij mij was the struggle very real vroeger. (lacht) Er was een tijd dat ik van de ene job naar de andere sukkelde, zonder succes. Ik kus dus nog elke dag mijn twee handen dat ik vandaag mag doen wat ik het liefste doe: schrijven.” © Anneke D'Hollander

Je zou het haar niet nageven, maar Anna, de ondeugende kleuter die de wereld stap voor stap ontdekt, mag dit jaar 20 kaarsjes uitblazen. Haar geestelijke moeder Kathleen Amant gooit al net zo lang hoge ogen als auteur van prachtige prentenboeken. Ook Sinterklaas draaft regelmatig op in haar verhalen en dat is geen toeval, want Kathleen is grote fan van de goedheiligman! Kathleen Amant: “Ik vond het sinterklaasfeest altijd geweldig als kind. Ik herinner me de magie en de spanning in aanloop naar 6 december ook nog goed. Prentjes uitknippen voor mijn verlanglijstje, uit het raam turen of de Sint niet toevallig langskwam ... Als ik vandaag ergens de geur van mandarijntjes ruik, word ik meteen weer teruggekatapulteerd naar die heerlijke tijd.” U schreef al verschillende boeken over de Sint. Kent u hem ook persoonlijk? “Als klein meisje heb ik hem weleens ontmoet, maar ik weet niet of ik toen een goede indruk heb gemaakt ... De Sint kwam een keer bij ons thuis op bezoek en vroeg of ik een liedje voor hem wou zingen, maar ik was zo zenuwachtig dat ik een black-out kreeg. Het enige dat me te binnen schoot, was een ondeugend liedje dat de stoute kinderen in onze buurt altijd zongen. Dat ben ik dan maar uit volle borst beginnen te zingen. (lacht) Mijn ouders zakten door de grond van schaamte, maar de Sint zelf kon er gelukkig om lachen.” Uw eigen ondeugende ‘kindje’, Anna, vierde dit jaar haar 20ste verjaardag. Hoe kwam u destijds op het idee voor Anna? “Ik was met mijn gezin op vakantie in Griekenland en hoogzwanger van onze dochter. Terwijl onze jongste zoon lag te dutten in de hotelkamer, zat ik op het terras wat te tekenen. Eigenlijk wilde ik mijn dochter tekenen, of toch hoe ik me voorstelde dat ze er later zou uitzien. Ik had al twee blonde zonen en was ervan overtuigd dat mijn dochter donker haar zou hebben, zoals ik. Later bleek dat ik de bal compleet had misgeslagen: mijn dochter was al even blond als haar broers. Maar dat meisje op de tekening is daarna wel Anna geworden.” Klopt het dat u Anna stiekem beschouwt als uw vierde kindje? “Ja, mijn andere drie kinderen zeggen zelf soms lachend dat ‘Anna hun kleine zusje is’. Na al die jaren maakt ze ook echt deel uit van ons gezin. Dat had ik 20 jaar geleden niet durven denken. Na zes Anna-boeken dacht ik: ‘Nu zal ik wel ongeveer alle peuterthema’s behandeld hebben’. Maar kijk, ondertussen zijn we 65 boeken verder en barst ik nog van de ideeën voor nieuwe Anna-avonturen.” Hebt u ooit overwogen om voor een ouder publiek te schrijven? “Nee, ik heb nu eenmaal een zwak voor peuters en kleuters. Hen teken ik ook het allerliefst. Een van mijn allereerste tekenopdrachten was voor een kinderopvang, waar ik ontdekte dat ik graag baby’s en kleuters tekende. Ik had zelf ook twee peuters in huis rondlopen, maar vond nergens prentenboekjes die echt bij hun leefwereld aansloten. Dus ben ik ze zelf maar beginnen te maken.” Hebt u die leefwereld de voorbije jaren ook zien evolueren? “Op 20 jaar is er wel wat veranderd, ja. Ouders praten vandaag bijvoorbeeld veel meer over gevoelens met hun kinderen. Met mijn boeken probeer ik ouders een handje te helpen in dat ‘nieuwe’ opvoeden. Want een makkelijke taak is het zeker niet. Ken je bijvoorbeeld het gebroken-koekjessyndroom? Mijn dochter had daar vroeger vaak last van. Dan kwam ze thuis van school en werd ze verschrikkelijk boos om iets kleins, bijvoorbeeld een koekje dat niet heel uit de verpakking kwam. Als ouder begreep ik die woedeaanval niet, tot ik over dat syndroom las. Wat bleek? Mijn dochter was waarschijnlijk overprikkeld van haar lange schooldag. Op het moment dat ze thuiskwam, moest die opgebouwde spanning er gewoon even uit. Voor mij was dat een echte eyeopener, die ik later ook in een verhaal van Anna heb verwerkt.” Krijgt u soms ook leuke reacties van jonge lezers of hun ouders? “Ja, op signeersessies merk ik dat kleuters nog altijd heel enthousiast reageren op het figuurtje van Anna. Heerlijk om te zien! Onlangs kwam een mama me ook vertellen dat Anna omzeggens het leven van haar kind had gered. Bleek dat haar zoontje heel vaak onder het mes moest en dan telkens zijn Anna-pop mee de operatiezaal innam. Dat verhaal maakte me wel even stil … Vroeger droomde ik er altijd van om kinderpsycholoog te worden. Dat is er niet van gekomen, maar met mijn boeken help ik waarschijnlijk ook veel kinderen.” U schrijft jaarlijks zo’n tien boeken. Slaapt u soms ook nog? (lacht) “Ik werk inderdaad hard. Maar nu ik een dagje ouder word, probeer ik wat gas terug te nemen en het ‘slechts’ bij zes per jaar te houden.” © Sarah Vandepitte

Marc de Bel heeft het op zijn zeventigste drukker dan ooit. Zijn ‘nieuwe voordeur’ werd uitbundig gevierd met feestjes, wenskaarten en – als kers op de taart – de gloednieuwe biografie ‘Belhamel’. Tussendoor schreef Vlaanderens populairste jeugdschrijver ook nog een nieuw Boeboeks-boek (‘De spelen van het Biezebos’) en ‘Mali en de vlinders’, een wondermooi prentenboek. Marc de Bel: “Het was inderdaad hectisch, zeker met de verschijning van mijn biografie. Leuk, al die aandacht, maar ik ben blij dat ik nu weer op mijn gemak kan zitten schrijven.” Was u meteen enthousiast over die biografische plannen? “Ik had er wel vertrouwen in, want ik ken Jasper (Van Loy, de schrijver, red.) vrij goed. Sterker nog: ik heb hem zelf ooit benoemd tot mijn officiële biograaf, op zijn elf jaar. Toen al wist Jasper meer over mezelf dan, euh, ikzelf.” Ooit schreef u uitsluitend voor een lagereschoolpubliek, maar vandaag laveert u soepel tussen prentenboeken, jeugdboeken, young adult … Hoe is dat zo gekomen? “Voor mij is dat pure yin-yang. Wanneer ik aan een zwaarder boek werk dat veel research vraagt, zoals de oorlogsromans ‘Ule’ en ‘Marie’, lijkt het soms alsof ik die heftige geschiedenis zelf meemaak. Na zo’n boek zegt mijn vrouw Mie vaak: ‘Kom, nu is het hoog tijd om weer iets luchtigs en grappigs te schrijven.’ Maar omgekeerd werkt het evengoed: als ik een tijdje alleen maar boeken voor jonge lezers schrijf, begint het sowieso weer te kriebelen om een ‘ouder’ boek te schrijven. Die afwisseling heb ik blijkbaar nodig als schrijver.” U schrijft de laatste jaren opvallend veel romans over kinderen in oorlogstijd. Waarom houdt dat thema u zo bezig? “Ik heb mijn opa nooit gekend als kind, want hij sneuvelde op de allerlaatste dag van de Eerste Wereldoorlog, nadat hij vier jaar lang in de modder van de IJzer had gevochten. Dat gemis heeft misschien toch meer indruk op me gemaakt dan ik lang heb gedacht. En ik heb een hekel aan onrecht, zeker als er kinderen mee gemoeid zijn. Zo’n oorlog maakt alles kapot, ook hun kans op een onbezorgde kindertijd. Met boeken als ‘De vlucht van Farid’ en ‘Ule’ probeer ik een hoopvol tegengewicht te bieden voor al dat zinloze oorlogsgeweld.” Eerder dit jaar verscheen ‘De Kriegels are back!’, een vervolg op uw klassieker uit 1992. Het nieuwe boek is bedoeld voor een iets ouder publiek, vanaf 13 jaar. Een bewuste keuze? “Tegenwoordig reken ik voor elk boek een jaartje bij, omdat ik merk dat het leesniveau van jongeren er fel op achteruitgaat. Verhalen die leerlingen uit het zesde leerjaar vroeger perfect begrepen, bewaar ik nu voor kinderen van het middelbaar. Natuurlijk vind ik dat best jammer. De oorzaak hoef je volgens mij ook niet ver te gaan zoeken. Kinderen – en jongvolwassenen – lezen vandaag veel minder dan dertig jaar geleden. Terwijl lezende kinderen minstens een jaar rijper en wijzer zijn dan hun leeftijdsgenoten.” Uw fans van dertig jaar geleden hebben ondertussen zelf vaak kinderen. Hoopt u dat die ook Marc de Bel-lezertjes worden? “Het gebeurt wel steeds vaker op signeersessies dat jonge mama’s en papa’s in de rij staan met twee boeken: hun eigen, stukgelezen ‘Ei van oom Trotter’, bijvoorbeeld, en een nieuwe versie voor hun kinderen. Onlangs kreeg ik ook een mail van een koppel, ‘of ik misschien naar hun huwelijksfeest wilde komen’. Blijkbaar hadden ze elkaar ooit leren kennen op kamp en was de vonk overgeslagen toen ze ontdekten dat ze allebei grote fan van mijn boeken waren. Dat is toch fantastisch?” Hebt u, met meer dan 200 verhalen op de teller, eigenlijk ooit last gehad van writer’s block? “Nee, integendeel! Ik vergelijk het graag met de kippen die in mijn tuin rondscharrelen. Als ik hen morgen zou vragen om geen eieren meer te leggen, zouden ze waarschijnlijk ontploffen. Bij mij is dat net hetzelfde: schrijven is mijn tweede natuur, ik mag er niet aan denken dat ik zou moeten stoppen. Ik heb op dit moment 24 verschillende projecten klaarliggen om uit te schrijven. Na al die jaren zit er dus nog geen sleet op mijn verbeelding. Waarschijnlijk komt dat omdat ik, toen ik vijf was, een jaar lang ziek in bed heb gelegen. Ik móést mezelf toen wel bezighouden met wat er in mijn hoofd gebeurde. Als ik een foto zag voorbijkomen in een krant, verzon ik daar bijvoorbeeld meteen een verhaal bij. Die verbeeldingskracht heb ik nog altijd.” U bent er ondertussen 70, maar u bent – naar eigen zeggen – mentaal altijd 11 jaar gebleven. Geldt dat nog steeds? “Volgens mijn vrouw word ik één jaar ouder per decennium, mentaal dan. Dus zit ik nu ergens rond de 14 à 15 jaar.” Moge dat nog lang zo blijven. Bedankt voor het gesprek! © Yves Schepers Photography

Voor zijn nieuwe boek ging Bart Moeyaert grasduinen in zijn omvangrijke archief van dagboeken, brieven en foto’s. Daar zocht (en vond) hij antwoorden op vragen die al langer door zijn hoofd spookten. In ‘Een ander leven’ focust u op de periode van na uw debuut, ‘Duet met valse noten’. Waarom koos u net die periode? Bart Moeyaert: “Ik wist vanaf het begin dat een reis naar Parijs met mijn zeventigjarige moeder de rode draad van het boek zou zijn. Daaruit kwam vanzelf naar voren wat me al jaren bezighoudt: waarom hebben mijn moeder en ik elkaar zo weinig vragen gesteld over ons verleden? We bleken allebei een half verzwegen leven te hebben geleid: zij als dienstmeisje op een kasteel, ik als jongeman die als schrijver wel wist wat hij wilde, maar als mens erg zoekend was.” In augustus had u plots last van een writer’s block. Wat gebeurde er precies? “Dat writer’s block maakte me vooral duidelijk dat ik niet aan het boek werkte dat ik op dat moment wilde schrijven. Het autobiografische ‘Een ander leven’ bleek gelukkig mijn redding. Door een aantal gebeurtenissen in mijn persoonlijk leven bleek ik een grote behoefte te hebben aan orde, niet alleen in mijn hoofd, maar ook letterlijk: in de dozen en mappen vol archiefmateriaal, dagboeken, brieven, foto’s. Het schrijven en samenstellen van ‘Een ander leven’ heeft me een nieuwe adem gegeven.” Voelt het niet kwetsbaar om uw eigen leven zo onder de loep te nemen in een boek? “Het is inderdaad heftig om vergeten brieven te herlezen en dagboeken boven te halen waaruit je opmaakt hoe je als twintiger of dertiger dacht. Al heb ik er geen moeite mee om een persoonlijk verhaal te vertellen – integendeel, ik vind het net spannend. Mijn boeken en mijn leven zijn altijd met elkaar vervlochten.” Uw moeder speelt een prominente rol in ‘Een ander leven’. Is het ook een ode aan haar? “Het was onmogelijk om mijn moeder weer te geven zoals ze echt was, zonder ook mijn vader te schetsen. Vanzelf zijn ook mijn zes broers tot leven gekomen. Ik heb tijdens het schrijven ook helder kunnen krijgen hoe mijn eigen coming of age is verlopen. Op die manier is dit boek niet alleen een ode aan mijn moeder, maar ook aan iedereen die ervoor heeft gezorgd dat de schrijver en de mens die ik ben uiteindelijk konden samenvallen.” © Stefaan Temmerman

Voor zijn nieuwe boek ging Bart Moeyaert grasduinen in zijn omvangrijke archief van dagboeken, brieven en foto’s. Daar zocht (en vond) hij antwoorden op vragen die al langer door zijn hoofd spookten. In ‘Een ander leven’ focust u op de periode van na uw debuut, ‘Duet met valse noten’. Waarom koos u net die periode? Bart Moeyaert: “Ik wist vanaf het begin dat een reis naar Parijs met mijn zeventigjarige moeder de rode draad van het boek zou zijn. Daaruit kwam vanzelf naar voren wat me al jaren bezighoudt: waarom hebben mijn moeder en ik elkaar zo weinig vragen gesteld over ons verleden? We bleken allebei een half verzwegen leven te hebben geleid: zij als dienstmeisje op een kasteel, ik als jongeman die als schrijver wel wist wat hij wilde, maar als mens erg zoekend was.” In augustus had u plots last van een writer’s block. Wat gebeurde er precies? “Dat writer’s block maakte me vooral duidelijk dat ik niet aan het boek werkte dat ik op dat moment wilde schrijven. Het autobiografische ‘Een ander leven’ bleek gelukkig mijn redding. Door een aantal gebeurtenissen in mijn persoonlijk leven bleek ik een grote behoefte te hebben aan orde, niet alleen in mijn hoofd, maar ook letterlijk: in de dozen en mappen vol archiefmateriaal, dagboeken, brieven, foto’s. Het schrijven en samenstellen van ‘Een ander leven’ heeft me een nieuwe adem gegeven.” Voelt het niet kwetsbaar om uw eigen leven zo onder de loep te nemen in een boek? “Het is inderdaad heftig om vergeten brieven te herlezen en dagboeken boven te halen waaruit je opmaakt hoe je als twintiger of dertiger dacht. Al heb ik er geen moeite mee om een persoonlijk verhaal te vertellen – integendeel, ik vind het net spannend. Mijn boeken en mijn leven zijn altijd met elkaar vervlochten.” Uw moeder speelt een prominente rol in ‘Een ander leven’. Is het ook een ode aan haar? “Het was onmogelijk om mijn moeder weer te geven zoals ze echt was, zonder ook mijn vader te schetsen. Vanzelf zijn ook mijn zes broers tot leven gekomen. Ik heb tijdens het schrijven ook helder kunnen krijgen hoe mijn eigen coming of age is verlopen. Op die manier is dit boek niet alleen een ode aan mijn moeder, maar ook aan iedereen die ervoor heeft gezorgd dat de schrijver en de mens die ik ben uiteindelijk konden samenvallen.” © Stefaan Temmerman

Voor zijn nieuwe boek ging Bart Moeyaert grasduinen in zijn omvangrijke archief van dagboeken, brieven en foto’s. Daar zocht (en vond) hij antwoorden op vragen die al langer door zijn hoofd spookten. In ‘Een ander leven’ focust u op de periode van na uw debuut, ‘Duet met valse noten’. Waarom koos u net die periode? Bart Moeyaert: “Ik wist vanaf het begin dat een reis naar Parijs met mijn zeventigjarige moeder de rode draad van het boek zou zijn. Daaruit kwam vanzelf naar voren wat me al jaren bezighoudt: waarom hebben mijn moeder en ik elkaar zo weinig vragen gesteld over ons verleden? We bleken allebei een half verzwegen leven te hebben geleid: zij als dienstmeisje op een kasteel, ik als jongeman die als schrijver wel wist wat hij wilde, maar als mens erg zoekend was.” In augustus had u plots last van een writer’s block. Wat gebeurde er precies? “Dat writer’s block maakte me vooral duidelijk dat ik niet aan het boek werkte dat ik op dat moment wilde schrijven. Het autobiografische ‘Een ander leven’ bleek gelukkig mijn redding. Door een aantal gebeurtenissen in mijn persoonlijk leven bleek ik een grote behoefte te hebben aan orde, niet alleen in mijn hoofd, maar ook letterlijk: in de dozen en mappen vol archiefmateriaal, dagboeken, brieven, foto’s. Het schrijven en samenstellen van ‘Een ander leven’ heeft me een nieuwe adem gegeven.” Voelt het niet kwetsbaar om uw eigen leven zo onder de loep te nemen in een boek? “Het is inderdaad heftig om vergeten brieven te herlezen en dagboeken boven te halen waaruit je opmaakt hoe je als twintiger of dertiger dacht. Al heb ik er geen moeite mee om een persoonlijk verhaal te vertellen – integendeel, ik vind het net spannend. Mijn boeken en mijn leven zijn altijd met elkaar vervlochten.” Uw moeder speelt een prominente rol in ‘Een ander leven’. Is het ook een ode aan haar? “Het was onmogelijk om mijn moeder weer te geven zoals ze echt was, zonder ook mijn vader te schetsen. Vanzelf zijn ook mijn zes broers tot leven gekomen. Ik heb tijdens het schrijven ook helder kunnen krijgen hoe mijn eigen coming of age is verlopen. Op die manier is dit boek niet alleen een ode aan mijn moeder, maar ook aan iedereen die ervoor heeft gezorgd dat de schrijver en de mens die ik ben uiteindelijk konden samenvallen.” © Stefaan Temmerman

Voor zijn nieuwe boek ging Bart Moeyaert grasduinen in zijn omvangrijke archief van dagboeken, brieven en foto’s. Daar zocht (en vond) hij antwoorden op vragen die al langer door zijn hoofd spookten. In ‘Een ander leven’ focust u op de periode van na uw debuut, ‘Duet met valse noten’. Waarom koos u net die periode? Bart Moeyaert: “Ik wist vanaf het begin dat een reis naar Parijs met mijn zeventigjarige moeder de rode draad van het boek zou zijn. Daaruit kwam vanzelf naar voren wat me al jaren bezighoudt: waarom hebben mijn moeder en ik elkaar zo weinig vragen gesteld over ons verleden? We bleken allebei een half verzwegen leven te hebben geleid: zij als dienstmeisje op een kasteel, ik als jongeman die als schrijver wel wist wat hij wilde, maar als mens erg zoekend was.” In augustus had u plots last van een writer’s block. Wat gebeurde er precies? “Dat writer’s block maakte me vooral duidelijk dat ik niet aan het boek werkte dat ik op dat moment wilde schrijven. Het autobiografische ‘Een ander leven’ bleek gelukkig mijn redding. Door een aantal gebeurtenissen in mijn persoonlijk leven bleek ik een grote behoefte te hebben aan orde, niet alleen in mijn hoofd, maar ook letterlijk: in de dozen en mappen vol archiefmateriaal, dagboeken, brieven, foto’s. Het schrijven en samenstellen van ‘Een ander leven’ heeft me een nieuwe adem gegeven.” Voelt het niet kwetsbaar om uw eigen leven zo onder de loep te nemen in een boek? “Het is inderdaad heftig om vergeten brieven te herlezen en dagboeken boven te halen waaruit je opmaakt hoe je als twintiger of dertiger dacht. Al heb ik er geen moeite mee om een persoonlijk verhaal te vertellen – integendeel, ik vind het net spannend. Mijn boeken en mijn leven zijn altijd met elkaar vervlochten.” Uw moeder speelt een prominente rol in ‘Een ander leven’. Is het ook een ode aan haar? “Het was onmogelijk om mijn moeder weer te geven zoals ze echt was, zonder ook mijn vader te schetsen. Vanzelf zijn ook mijn zes broers tot leven gekomen. Ik heb tijdens het schrijven ook helder kunnen krijgen hoe mijn eigen coming of age is verlopen. Op die manier is dit boek niet alleen een ode aan mijn moeder, maar ook aan iedereen die ervoor heeft gezorgd dat de schrijver en de mens die ik ben uiteindelijk konden samenvallen.” © Stefaan Temmerman

Santa Montefiore noemt haar een van de meest creatieve en getalenteerde schrijfsters. Karen Swan tovert twee topromans per jaar uit haar pen en – hoera! – op 7 mei ligt deel drie van haar Wilde eilandserie in de winkel. Karen, er zijn véél romans over mensen op een eiland. Waarom worden we zo aangetrokken tot eilandbewoners denk je? Karen Swan: “Omdat mensen daar in harmonie leven met de elementen – het weer, het water, de dieren – en dus worstelen om te overleven. Ik denk dat hun leven veel intenser is. Net als wij hebben ze hun geheimen, er zijn ook goeie en slechte huwelijken, affaires en onwettige kinderen, maar hun bestaan speelt zich af op een veel ruiger terrein. Ze zijn meer in contact met hun dierlijke zelf, worden meer gedwongen om te vechten. Een beetje zoals mensen in tijden van oorlog, als je niet weet of je er morgen nog bent.” Je hebt St. Kilda, de eilandengroep aan de Schotse kust waar je reeks zich afspeelt, ook enkele keren zelf bezocht hé? “Met een klein, wild bootje, ja. (lacht) Je kunt er alleen tussen mei en september geraken omdat de zee de rest van het jaar te wild is. Het is intussen Unesco-werelderfgoed dus supergoed beschermd. Ik had op voorhand elk mogelijk boek over die plek gelezen, en toen ik er aankwam … het voelde heel bijzonder, alsof het een van de laatste wildernissen ter wereld is. Mijn man is accountant en vergezelde me, hij begreep er niks van. (lacht) Het is er ruig, sommige huisjes zijn in verval geraakt, maar alles verraadt nog hun geschiedenis. Je kunt er de geesten bijna horen. Een prachtige, bijna magische plek.” Je schrijft elk jaar een winter- en een zomerverhaal. Hoe houd je het tempo erin? “Ik schrijf 3000 woorden per dag, vijf dagen per week. Als ik dat niet haal, moet ik in het weekend doorwerken en dat wil ik niet, dus ik doe mijn best om op vrijdagavond af te kunnen sluiten. Weet je, het idee van een boek schrijven is zo overweldigend dat die structuur me rustig maakt. Alleen zo is het behapbaar.” Weet jij op voorhand wat er gaat gebeuren in je boek? “Nooit! Ik heb een beginscène – een personage, of een huis – en meer weet ik niet. Het is omdat mijn personages hun leven leiden – ze gaan naar een koffiebar, naar de sportschool en daar gebeuren dan dingen – dat het verhaal zich ontwikkelt. Het idee dat ik op voorhand een plot kan verzinnen nog voor ik een letter geschreven heb, vind ik ondenkbaar. Mijn personages dicteren het verhaal, ik moet ze alleen maar volgen. (lacht)” © Alicia Clarke

Voor zijn nieuwe boek ging Bart Moeyaert grasduinen in zijn omvangrijke archief van dagboeken, brieven en foto’s. Daar zocht (en vond) hij antwoorden op vragen die al langer door zijn hoofd spookten. In ‘Een ander leven’ focust u op de periode van na uw debuut, ‘Duet met valse noten’. Waarom koos u net die periode? Bart Moeyaert: “Ik wist vanaf het begin dat een reis naar Parijs met mijn zeventigjarige moeder de rode draad van het boek zou zijn. Daaruit kwam vanzelf naar voren wat me al jaren bezighoudt: waarom hebben mijn moeder en ik elkaar zo weinig vragen gesteld over ons verleden? We bleken allebei een half verzwegen leven te hebben geleid: zij als dienstmeisje op een kasteel, ik als jongeman die als schrijver wel wist wat hij wilde, maar als mens erg zoekend was.” In augustus had u plots last van een writer’s block. Wat gebeurde er precies? “Dat writer’s block maakte me vooral duidelijk dat ik niet aan het boek werkte dat ik op dat moment wilde schrijven. Het autobiografische ‘Een ander leven’ bleek gelukkig mijn redding. Door een aantal gebeurtenissen in mijn persoonlijk leven bleek ik een grote behoefte te hebben aan orde, niet alleen in mijn hoofd, maar ook letterlijk: in de dozen en mappen vol archiefmateriaal, dagboeken, brieven, foto’s. Het schrijven en samenstellen van ‘Een ander leven’ heeft me een nieuwe adem gegeven.” Voelt het niet kwetsbaar om uw eigen leven zo onder de loep te nemen in een boek? “Het is inderdaad heftig om vergeten brieven te herlezen en dagboeken boven te halen waaruit je opmaakt hoe je als twintiger of dertiger dacht. Al heb ik er geen moeite mee om een persoonlijk verhaal te vertellen – integendeel, ik vind het net spannend. Mijn boeken en mijn leven zijn altijd met elkaar vervlochten.” Uw moeder speelt een prominente rol in ‘Een ander leven’. Is het ook een ode aan haar? “Het was onmogelijk om mijn moeder weer te geven zoals ze echt was, zonder ook mijn vader te schetsen. Vanzelf zijn ook mijn zes broers tot leven gekomen. Ik heb tijdens het schrijven ook helder kunnen krijgen hoe mijn eigen coming of age is verlopen. Op die manier is dit boek niet alleen een ode aan mijn moeder, maar ook aan iedereen die ervoor heeft gezorgd dat de schrijver en de mens die ik ben uiteindelijk konden samenvallen.” © Stefaan Temmerman

Heather Morris schreef al drie waargebeurde romans over WO II. Voor haar nieuwste boek ‘De vrouwen van het kamp’ diept ze een stukje geschiedenis op dat voor Vlamingen verder van ons bed ligt: de gruwel van de Japanse gevangenenkampen in 1942. Maar voor Heather, die in Australië woont, is het de geschiedenis die zíj op school kreeg. Heather Morris: “Singapore – dat schuin boven Australië ligt - viel in 1942 in handen van de Japanners. De inwoners, onder wie ook veel Nederlanders, Britten en Australiërs, sloegen op de vlucht maar het schip dat hen naar veiliger oorden moest brengen, werd gebombardeerd. De overlevenden zwommen naar de kust van Indonesië, waar ze jaren gevangen werden gehouden in het beruchte jappenkamp Palembang op Sumatra. We zijn allemaal opgegroeid met die geschiedenis, mijn eigen vader zat er trouwens zelf drieënhalf jaar lang. Maar niemand heeft ons ooit verteld dat er daar ook vrouwen en kinderen zaten. Het is toch zo dat oorlog vaak enkel over mannen lijkt te gaan, nietwaar?” Je bent gaan graven in de archieven van het Australian War Museum. Wat heb je daar gevonden? “Ik vond er de verslagen van de verpleegsters die er gevangen hadden gezeten. Zij hadden hun verhaal gedaan bij hun terugkomst in 1945. De Australische autoriteiten wilden hen beschermen en zeiden om te vergeten wat er in die kampen was gebeurd en er nooit over te praten. Hun officiële getuigenissen hebben dus nooit het daglicht gezien.” Je schreef eerder al drie waargebeurde romans over de concentratiekampen in Auschwitz. Dit gaat over een Japans kamp. Is er een verschil? “Zeker. De Holocaust draaide om het uitroeien van een heel ras. Iedereen die in dat kamp zat, was gedoemd om te sterven. Dat was nu niet het geval. Maar de Japanners vonden het vernederend om voor vrouwen te moeten zorgen. Zij betekenden niets voor hen. Het is een verhaal van brute onverschilligheid. Bovendien verliep de oorlog niet zoals ze het wilden en dat reageerden ze zich af op hen. Ze hebben er vreselijke dingen meegemaakt.” Seksueel misbruik bijvoorbeeld, maar ook dat hielden de vrouwen nadien geheim. “Ik ben er niet te diep op ingegaan in mijn boek omdat het zo pijnlijk was, maar dat klopt. Op dat strand waar ze aanspoelden, werden de verpleegsters allemaal verkracht. Het officiële verslag daarvan wordt niet vrijgegeven, want de wetenschap dat ze misbruikt zijn, maakt het nóg erger voor de achterblijvende familie. Het is een delicate zaak, dat begrijp ik. Er waren vier vrouwen in het kamp die zich opofferden om seks te hebben met de Japanse soldaten zodat de andere vrouwen gerust gelaten werden. Maar alle overlevende vrouwen hebben nadien afgesproken: we zullen nooit vertellen wie die vrouwen waren. Ik vind dat ontzettend ontroerend en respectvol. Een van de Australische verpleegsters werd opgespoord door een Amerikaanse journalist in de jaren 80. Ze zat in een bejaardentehuis en was dement. Hij probeerde haar de namen te ontfutselen, maar zij antwoordde: "Ik weet niet veel meer, ik zal vertellen wat ik kan. Maar die namen zal ik nooit onthullen, nooit.’ Wat een kracht!” De vrouwen in het kamp vormden een sterke gemeenschap. Eén van de dingen die hen overeind hield, was muziek. Ze zongen samen en dat bracht hoop op de wreedste plek op aarde. “Ik wist al dat kunst belangrijk is om trauma te overleven, maar ik heb nooit geweten hoe krachtig muziek kon zijn. Het is verbazingwekkend! Ik luisterde tijdens het schrijven elke dag naar één bepaald stuk muziek. Vooral ‘A Land of Hope and Glory’, de originele versie van Vera Lynn, heb ik heel vaak opgezet. Die muziek is zeer opzwepend, je vóélt in elke noot de kracht om de groep op te beuren.” Dit is je vierde roman op basis van waargebeurde feiten. Komen mensen spontaan hun verhalen vertellen aan je? “O ja, na elke lezing komen mensen me vragen hun stukje geschiedenis te vertellen. Het gaat altijd om verhalen die om één of andere reden buiten de historische verslagen zijn gehouden. Soms lijkt het alsof ik een soort rabiante feminist ben die altijd over sterke vrouwen wil schrijven, maar dat is niet zo. Het feit is: als ik op verhalen stoot, zoals deze van de vergeten verpleegsters, vind ik het mijn plicht om ze wereldkundig te maken.” Laatste vraag, Heather. Het gerucht gaat dat je volgende roman te maken heeft met een stukje Vlaamse geschiedenis. Is dat waar? (lacht) “Kijk, ik heb drie verhalen waaruit ik probeer te kiezen. Eén daarvan heeft inderdaad met jullie te maken. Maar er is er ook eentje dat zich afspeelt op Malta. De overlevenden zijn 101 en 103 jaar. Ik denk dat ik deze zomer toch maar eerst naar daar ga om hun verhaal op te tekenen, ik moet niet meer te lang wachten.”

Haal de slingers en worteltaart maar boven! Rikki, het konijn met het hangende oortje, is jarig en dat mag gevierd worden. Sinds zijn eerste prentenboek 25 jaar geleden verscheen, is Rikki alom geliefd bij kleuters over de hele wereld. Hoe bent u destijds op het idee gekomen voor Rikki? Guido Van Genechten: “Eigenlijk wilde ik een prentenboek schrijven over mijn jongste broer, maar dan met konijnen in plaats van kinderen in de hoofdrol. Als voorbereiding had ik een konijntje in klei geboetseerd, om mijn tekeningen op te baseren. Tijdens het drogen was een van zijn oren helemaal scheefgezakt. Dat bracht me op een idee: ‘Als ik nu eens een verhaal schrijf over een konijntje dat een beetje anders is?’ En voilà, Rikki was geboren. Zo gaat het wel vaker met inspi- ratie. De kunst is om open te staan voor toevalligheden die je op ideeën kunnen brengen.” Had u ooit durven dromen dat Rikki zo’n succes zou worden? “Nee. Het hielp dat veel kleuterjuffen en -meesters mijn boeken oppikten om in de klas te gebruiken. Vooral bij kinderen van de tweede kleuterklas raakt Rikki een gevoelige snaar. Voor die leeftijd zijn kinderen vooral met zichzelf bezig, maar vanaf dan merken ze stilaan dat er nog anderen bestaan. (lacht) En beginnen ze naarstig hun plekje binnen dat groter geheel te zoeken.” De wereld is sinds de geboorte van Rikki veranderd. Hebt u Rikki mee laten evolueren? “Nee, bewust niet. Onze wereld verandert voortdurend, maar de innerlijke leefwereld van kleuters blijft hetzelfde. Hun emoties, hun angsten, hun verlangens … Die zijn tijdloos en universeel. Dat verklaart waarom Rikki ook in het buitenland zo’n succes is, van de VS tot in Japan. Onlangs kreeg ik een filmpje te zien van een kleuterschooltje ergens op het Indiase platteland. De juf las voor uit een Rikki-boek terwijl de kinderen rondsprongen als konijntjes. Heerlijk om te zien!” © 2024, Clavis Uitgeverij, foto door Bente Pompen, illustratie door Guido Van Genechten

‘Het smelt’, het weergaloze debuut van Lize Spit over een jeugdige vriendschap die langzaam ontspoort, werd dit najaar verfilmd door actrice Veerle Baetens. Wij spraken de twee over de film én het boek: “Pas toen ik de film zag, dacht ik: wat heb ik mijn lezers in godsnaam aangedaan?” Meer dan vijf jaar stond Veerle Baetens elke dag op met de verfilming van ‘Het smelt’ in haar hoofd en ging ze er ’s avonds mee slapen. Vijf jaar van schrijven en schrappen aan het scenario, van de juiste acteurs zoeken en moeilijke keuzes maken: welke scènes uit het boek (een turf van bijna 500 pagina’s) moesten zéker in de film en welke konden sneuvelen? Het Smelt, de film, kwam er dus niet zonder slag of stoot maar: het resultaat mag gezien worden. Dat vindt ook Lize Spit, die de verfilming van haar roman zo aangrijpend vond dat ze in de cinema af en toe moest wegkijken. Herinner je je nog wanneer de verfilming van je boek voor het eerst ter sprake kwam, Lize? Lize Spit: “Ja, ‘Het smelt’ lag nog maar een week in de winkels, toen ik al telefoon kreeg van producent Dirk Impens. Hij had mijn boek als een van de eersten gelezen en zag meteen dat er een straffe film in zat. Hij wilde de filmrechten kopen, op voorwaarde dat ik hem en zijn creatieve team vrij zou laten voor de verfilming. Ik twijfelde even, maar toen heb ik hem toch maar mijn zegen gegeven. De verkoop van mijn roman liep die eerste weken al zo goed dat ik er gerust op was dat voldoende mensen mijn versie van het verhaal zouden lezen. Het kon dus geen kwaad als de film zou afwijken van mijn boek. Dirk wist ook al heel snel wie hij voor de regie wilde: Veerle Baetens.” Het Smelt is inderdaad jouw regiedebuut, Veerle. Droomde je er al langer van om ooit achter de camera te kruipen? Veerle Baetens: “Toch wel. Toen ik destijds musical ging studeren aan het Conservatorium, heb ik zelfs nog even getwijfeld of ik geen regieopleiding zou volgen. Al heb ik absoluut geen spijt van mijn keuze. Eerst gezien worden als actrice en dan pas zelf zien als regisseur voelde voor mij heel logisch aan. Een paar jaar geleden had ik al eens meegeschreven aan het scenario van ‘Tabula Rasa’ (de Eén-reeks waarin Baetens ook de hoofdrol speelde, red.) en dat smaakte naar meer. Die vraag om ‘Het smelt’ te regisseren kwam dus op het juiste moment op mijn pad.” Zag jij ook meteen een straffe film in het boek van Lize? Veerle: “Absoluut. Ik vond ‘Het smelt’ een enorm spannend boek. Als lezer zit je op het puntje van je stoel te lezen: wat zal er aan het einde met die mysterieuze blok ijs gebeuren? Daar zag ik me als regisseur wel een zenuwslopend drama rond opbouwen.” ‘Het smelt’ is ook een heel aangrijpend boek. Raakte het bij jou ook een gevoelige snaar? Veerle: “Ja, als filmmaker ga je sowieso in elk project op zoek naar iets dat jou persoonlijk raakt. In Lizes boek werd ik vooral aangegrepen door de tragedie van Eva. Dat jonge, eenzame meisje met haar gigantische verlangen om gezien te worden – en waarvoor ze letterlijk alles overheeft. Dat soort minderwaardigheidscomplex had ik vroeger ook een beetje. Ik vond mezelf als puber maar een seut, terwijl al mijn vriendinnen wel succes leken te hebben bij de jongens.” (lacht) Hoe begin je daar eigenlijk aan: een boek van bijna 500 pagina’s in een film van nog geen twee uur gieten? Veerle: “Dat was inderdaad een serieuze uitdaging. Kijk, als regisseur moet je altijd keuzes maken bij een verfilming. Alle verhaallijnen, details en sfeerscheppingen naar het doek vertalen, dat gaat gewoon niet. In het boek was ik bijvoorbeeld ook erg ontroerd door de relatie tussen Eva en haar kleine zusje Tess, die met allerlei angststoornissen kampt. In de film komt die relatie ook aan bod, maar veel minder, omdat de focus vooral op Eva zelf ligt. Ook de prachtige taal en metaforen die Lize in haar boek gebruikt, kan je onmogelijk recht aandoen op het witte doek. Een film leent zich bij uitstek om gebeurtenissen te laten zien, in plaats van ze in woorden te gieten.” Heeft Veerle je betrokken bij het maken van de film, Lize? Lize: “Toch wel, ik heb van haar verschillende versies van het scenario mogen lezen én ze stond altijd open voor mijn feedback. Dat vond ik fijn. Tegelijk heb ik Veerle altijd op het hart gedrukt dat Het Smelt haar film was en dat ze dus naar hartenlust dingen mocht veranderen. Vooral het einde van haar film wilde ze toch anders dan dat in mijn boek. Hoopvoller, vooral. Dat begreep ik ook wel. Mijn boek is heel zwaar en donker, dat kun je in een film geen twee uur volhouden. Anders loopt je publiek misschien nog de zaal uit.” (lacht) Veerle: “Ook op dat vlak is een film inderdaad iets anders dan een boek. Een roman kan je even wegleggen als het je als lezer te veel wordt, maar met een film gaat dat natuurlijk niet. Ik wilde met Het Smelt ook zeker geen moeilijke arthousecinema maken, maar een prent die een breed publiek aanspreekt. Daarom moesten we het scenario wel iets minder donker maken. Bijvoorbeeld: in Lizes boek zijn Pim (Tim in de film) en Laurens, de ‘Musketiers’ met wie Eva als jong meisje optrekt, al vanaf de eerste bladzijde heel gemeen. In de film hebben we dat toch anders aangepakt. Daarin zie je hoe die twee jongens evolueren van onschuldige kinderen naar iets gevaarlijkers. Geen van de kinderen in de film is zomaar een slechterik of pestkop. Ze worstelen allemaal wel met iets – de scheiding van hun ouders, de dood van een broer, een afwezige moeder. Ze zitten elk op hun eigen manier niet goed in hun vel.” Ben je ook een kijkje durven gaan nemen op de set, Lize? Lize: “Ja, een speciale, bijna hartverwarmende ervaring was dat. Plots stond ik daar midden in een scène die ik zelf ooit had zitten schrijven, eenzaam achter mijn bureautje. Het voelde een beetje alsof ik thuiskwam in mijn eigen boek. De dag dat ik de set bezocht, werd er net een heftige scène opgenomen met de jonge acteurs. Hoe Veerle die kinderen uitdaagde om het beste van zichzelf te geven voor de camera, maar ze tussen de takes door ook op hun gemak stelde: daar was ik erg van onder de indruk.” Het cliché zegt nochtans dat je in de filmwereld maar beter niet met kinderen of dieren werkt. Veerle: “Niets van! Het klopt wel dat je met jonge acteurs anders moet omgaan dan met oudere, professionele acteurs. Je moet hen wat meer begeleiden, meer met hen bezig zijn, zodat ze zich volledig durven geven. Maar als je daar als regisseur in slaagt, kunnen er echt prachtige dingen ontstaan voor je camera.” De lezers van ‘Het smelt’ herinneren zich vast nog de gruwelijke climax waarin Eva haar jeugdige onschuld definitief kwijtraakt. Was dat voor jou ook de moeilijkste scène om te verfilmen, Veerle? Veerle: “Tijdens het schrijven hebben we daar inderdaad lang op zitten kauwen: hoe brengen we die scène zo sterk mogelijk, maar ook met zoveel mogelijk respect voor mensen die ooit zelf het slachtoffer werden van iets soortgelijks?” In jouw roman is wegkijken alvast geen optie, Lize. Daar beschrijf je wat Eva overkomt tot in het kleinste detail. Lize: “Een bewuste keuze: het hele boek lang zit je als lezer al mee in het hoofd van Eva, die alles rondom haar messcherp observeert en beschrijft. Dan was het toch flauw geweest om, net op dat belangrijke moment, weg te kijken als schrijver? Ik wilde net dicht bij Eva blijven, haar niet in de steek laten. Toch heb ik best veel commentaar gekregen op die scène. Sommige lezers vonden het hard – zelfs bijna pervers – dat ik die traumatische gebeurtenis zo open en bloot beschreef. Maar ik vind het net pervers dat we bij zulke gewelddadige scènes geleerd hebben om weg te kijken. Zeker als het om vrouwen gaat.” Veerle: “Ook in de film wilden we tijdens die sleutelscène zo dicht mogelijk bij Eva blijven. Het is ook een van de weinige scènes waarvoor ik ben gaan polsen in mijn omgeving: ‘Wat vind jij ervan? Is het te hard? Niet hard genoeg?’ Ik wilde precies aftasten hoe ondraaglijk ik ze kon maken, zonder dat mijn publiek zou afhaken.” Lize: “Je mag een publiek ook niet onderschatten, denk ik. Er zullen vast veel vrouwelijke kijkers zijn die het net waarderen dat je dat geweld eens recht in de ogen hebt gekeken.” Ben je als schrijver destijds niet heel diep moeten gaan voor die scène, Lize? Lize: “Het was inderdaad best pijnlijk om dat zo in detail neer te pennen. Tijdens het schrijven word je als het ware even je personage. Om dat personage dan aan zoiets gruwelijks te onderwerpen, is eigenlijk een vorm van zelfkastijding. Tegelijk koppel je je als schrijver ook los. Als ik achter mijn bureau zit, zit ik niet de hele tijd te denken: wat vind ik hier nu zelf van? Ik schrijf in een staat van verdoving, waardoor ik zelf niet altijd doorheb hoever ik aan het gaan ben.” Veerle: “Daar schrok je tijdens de opnames ook van: ‘Wow, wat een heftige scène is me dat hier?’ Terwijl jij degene was die ze had verzonnen.” Lize: (knikt) “Pas toen ik sommige scènes in de film tot leven zag komen, dacht ik: wat heb ik mijn lezers in godsnaam aangedaan? Ik heb soms letterlijk tussen mijn vingers door naar het scherm zitten kijken, zo hard kwam het allemaal binnen. Ik vind vooral dat Veerle de vreselijke, verlammende eenzaamheid van Eva goed in beeld heeft gebracht. Er is een scène die niet in het boek zat maar wel in de film, waarin de jonge Eva wordt afgewezen door haar moeder. Elke keer als ik die scène zie, moet ik huilen … Zo hartverscheurend vind ik ze. Ze vat ook precies wat ik in mijn boek heb proberen te beschrijven.” Hoe blik je nu, na al die jaren, terug op je debuut, Lize? ‘Het smelt’ maakte van jou in één klap een literaire ster hier in Vlaanderen. Lize: “Als ik er nu op terugkijk, besef ik dat ik ‘Het smelt’ vanuit een héél donkere plek in mezelf heb geschreven. In zekere zin heeft dat boek dan ook mijn leven gered. Ik móést dat verhaal gewoon neerschrijven, moest het uit mijn systeem krijgen. Ik denk tegelijk niet dat ik het vandaag nog zou kunnen schrijven. Ondertussen ben ik milder geworden en heb ik een aantal dingen uit mijn eigen verleden beter verwerkt. Dat ‘Het smelt’ dan ook nog eens meteen zoveel waardering kreeg, van critici én van lezers, daar ben ik nog altijd dankbaar voor. Ik had nooit gedacht dat mijn verhaal zo herkenbaar zou zijn voor lezers. Uit die enthousiaste bijval put ik nog altijd veel troost. En vertrouwen: als alles goed gaat, komt volgend jaar mijn nieuwe boek uit.” En jij, Veerle, hoe blik jij terug op jouw debuut in de regiestoel? Veerle: “Het was een heftig traject, maar eerlijk: het smaakte zeker naar meer. Ik ben zelfs al bezig aan mijn volgende regieproject, maar veel kan ik daar nog niet over zeggen …” We zijn benieuwd. Bedankt voor het gesprek!

Publiekslieveling Karin Slaughter was in juni nog te gast bij Standaard Boekhandel in Vlaanderen. Haar ‘Na die nacht’ zou de hele zomer in de top 10 staan, en as we speak zit de Queen of Crime in haar schrijvershuis te broeden op een volgend boek. En jawel, dat wordt opnieuw een Will Trent-thriller! Karin, je schrijft in een huis ver weg van alles en iedereen, van zonsopgang tot zonsondergang. Kan dat niet comfortabeler? Karin Slaughter: (lacht) “Ja, het is zo stom. Dat komt nog van vóór schrijven mijn fulltimejob was. Ik stond toen om vijf uur op, schreef enkele uren en moest dan naar mijn werk. En zodra ik weer thuiskwam, schreef ik verder. In het weekend blééf ik schrijven. Die job heb ik niet meer nodig, maar de routine is gebleven: gedurende een paar weken ben ik tot zestien uur per dag volledig gefocust op het verhaal. Nu ik ouder ben, voel ik wel dat mijn lichaam de tol betaalt voor dat lange zitten. Maar ach, het is nu eenmaal hoe ik het doe.” Je bent opnieuw bezig aan een Will Trent. Hoe beslis je of een boek een standalone wordt of een deel van de reeks? ”Dat hangt af van het verhaal. Als ik een idee heb voor Will en Sarah, wil ik zeker zijn dat het geweldig is. Natuurlijk wil ik nooit een slecht boek schrijven, maar zéker geen slechte Will en Sarah (lacht). Dat zou een belediging zijn voor mijn lezers. Alles moet juist zitten. Ze zijn tegenwoordig behoorlijk gelukkig in hun relatie, en dat is moeilijk. Het is veel makkelijker om te schrijven over mensen die ruziemaken en uit elkaar gaan. Maar Will en Sarah hebben het goed samen: ik moet daar respect voor hebben.” In ‘Na die nacht’ keer je terug naar Sarahs verleden, een verkrachting jaren geleden. Zelden las ik zo’n aangrijpende thriller. “Omdat vrouwen in de VS zoveel rechten op hun lichamelijke autonomie zijn kwijtgespeeld, wilde ik via Sarah schrijven over seksueel geweld en hoe het je hele leven beïnvloedt, en ook dat van de mensen om je heen. Verkrachting is als een moord, want de persoon die je voordien was komt nooit meer terug. Die onbezorgdheid is voor altijd weg. Daar komt ook de titel van het boek vandaan, want na die nacht was alles voor Sarah anders.” Je maakt er een universeel verhaal van, zegt tegen iedereen die het heeft meegemaakt: jou treft geen schuld. “We moeten stoppen met vrouwen te zeggen dat ze maar geen korte rok moesten dragen, en beginnen met mannen te zeggen dat ze niet moeten verkrachten. Weet je, ik vertel geen sprookjes waarin de man de vrouw komt redden. Ik schrijf over vrouwen en hun kracht. Verhalen van geweld zijn altijd complex, maar het gebeurt te vaak en dat is verschrikkelijk. Met mijn boeken hoop ik vrouwen een taal te geven om erover te praten.”

‘WIL’, de oorlogsroman die in 2016 de Vlaamse literatuur volledig op haar kop zette, werd dit jaar eindelijk verfilmd. Het publiek was alvast diep onder de indruk: wat een mokerslag van een film. Benieuwd of Jeroen Olyslaegers daar ook zo over denkt. De film werd bedolven onder de lovende reacties. Wat vond u er zelf van? Jeroen Olyslaegers: “Eerlijk: ik vond het een rollercoaster van een film. De eerste keer dat ik hem zag, ben ik emotioneel helemaal onderuitgegaan. De tranen liepen over mijn wangen. In het begin schaamde ik me daar een beetje voor. Was het niet narcistisch, om zo ontroerd te raken door mijn eigen materiaal? Tot ik besefte dat die tranen meer te maken hadden met een soort flashback: door de film te bekijken, werd ik teruggekatapulteerd naar de periode waarin ik zelf aan ‘WIL’ schreef. Dat was zo’n emotionele, diepgaande ervaring, die ik in de cinemazaal even helemaal opnieuw beleefde.” Was u destijds meteen te vinden voor een verfilming van ‘WIL’? “Aanvankelijk was ik toch op mijn hoede. Als ik nog maar het vermoeden kreeg dat de makers snel wat geld wilden verdienen aan mijn boek, zou ik meteen ‘nee’ zeggen. Gelukkig had ik dat gevoel bij Tim (Mielants, de regisseur, red.) en de andere makers totaal niet. Integendeel, ik zag meteen het vuur in hun ogen, de goesting om er volledig voor te gaan. (lachje) Dat moet ook, als je in ons land een film wilt maken.” Hoe vreemd is het om als schrijver je personages tot leven te zien komen op het grote scherm? “Langs de ene kant is zo’n verfilming inderdaad heel bevreemdend, omdat het een gigantische machinerie in gang zet: dat budget, die sets, die Hollywoodachtige cinematografie ... Als schrijver sta je daar een beetje verdwaasd naar te kijken. Maar langs de andere kant voelde het voor mij ook intiem aan, omdat ik Tim Mielants als een artistieke vriend beschouw. Tim en ik delen een fascinatie voor dezelfde thema’s. Zo zijn we allebei heel erg bezig met wat het nu precies betekent om man te zijn. Het valt me telkens weer op dat mannen in staat zijn tot de wreedste dingen, om toch maar bij de groep te horen. Dat thema speelt een prominente rol in ‘WIL’ én ook in de andere films van Tim.” In hoeverre wijkt de film af van uw boek? “Het zijn toch twee verschillende dingen. De film is opgebouwd als een echte thriller, die de kijker meetrekt in een verschrikkelijke nachtmerrie. Dat thrillerelement is veel minder aanwezig in mijn boek. Maar: de morele confrontatie, die de gloeiende kern van de film vormt, lijkt wel heel erg op het dilemma dat ik in mijn boek poneer. Kijk, ik heb ‘WIL’ nadrukkelijk geschreven om een groot publiek te bereiken, maar níét om dat publiek te behagen. Ik wou de lezer dwingen om eens goed na te denken: ‘Wat zou jij hebben gedaan in de plaats van Wilfried?’ Die prangende kwestie zit ook in de film, alleen is het verhaal errond totaal anders opgebouwd. In mijn boek trek ik de lezer langzaam mee, terwijl de film je binnen de twee uur te grazen neemt, om je daarna beduusd de cinema uit te sturen.” Hoe kijkt u nu, zeven jaar na de publicatie, terug op het reusachtige succes van ‘WIL’? “Eigenlijk ben ik blij dat dat succes me pas op latere leeftijd is overkomen. Die periode was bij momenten zo heftig. Al was ik natuurlijk ook dolgelukkig dat zoveel mensen mijn boek meteen in de armen sloten.” Heeft het succes u ook iets over uzelf geleerd? “Het heeft me wel doen inzien hoeveel belang ik hecht aan mijn publiek. Tegen een publiek kan je als auteur – of acteur of muzikant – niet liegen, want ze ruiken het meteen als je niet oprecht bent. Maar als ze merken dat je de lat hoog legt én je slaagt ook nog in je opzet, dan zijn ze je voor eeuwig dankbaar. Dat is me bij ‘WIL’ overkomen: ik vond een publiek dat me dankbaar was voor wat ik gemaakt had, waardoor mijn zelfvertrouwen een enorme boost kreeg. Die steun stuwt me nog altijd vooruit, doet me nog groter dromen en dieper graven als schrijver. Voor ‘WIL’ ben ik voor het eerst all the way gegaan. Sinds dat succes ben ik vastbesloten om alleen nog maar verhalen te schrijven waarbij de lat hoog ligt. Héél hoog.”

Haar ‘Twisted’-boeken vliegen bij ons de deur uit en dat is niet verwonderlijk. Een flinke snuif romantiek, een stevige shot mannelijk schoon en een sterke heldin: ziedaar de onweerstaanbare, verslavende mix van haar bestsellers. Ook op TikTok scheert de Amerikaanse met Chinese roots hoge toppen. Hoe zou je zelf het genre van je ‘Twisted’-serie omschrijven? Ana Huang: “Mijn boeken zijn niet zo makkelijk te categoriseren. Is het dark romance? Of toch contemporary romcom? Volgens mij zijn ze een mix van die twee. Ik schrijf romantische verhalen, maar met een donker tintje. Als je van romcoms houdt, maar eens iets gevaarlijkers wil lezen, zijn ze zeker iets voor jou.” Welk personage uit je serie leunt het dichtst bij jezelf aan? “Da’s ongetwijfeld Stella uit ‘Twisted Lies’. We zijn allebei introverte types en delen dezelfde angsten en onzekerheden. Helaas wacht ik zelf nog altijd op mijn droomvent, mijn eigen Christian Harper. (lacht) Weet je, over personages schrijven is een veilige manier om als auteur je eigen gevoelens onder de loep te nemen. Soms voelt het bijna als therapie aan.” Welke YA-boeken las je zelf de voorbije maanden? “‘Fourth Wing’ van Rebecca Yarros vond ik hartverscheurend mooi. Ik ben ook dol op fantasyverhalen, zoals ‘Once Upon A Broken Heart’ van Stephanie Garber.” Je bent enorm populair op #BookTok. Wat vind je zelf van die boekenhype op TikTok? “Ik vind het fascinerend. Mond-tot-mondreclame is altijd belangrijk geweest om van een boek een succes te maken. #BookTok is ook mond-tot-mondreclame, maar dan op een gigantische schaal. Vooral romantische boeken krijgen dankzij TikTok eindelijk de aandacht die ze verdienen, maar eigenlijk hebben sociale media boeken in het algemeen weer cool gemaakt. Toen ik jonger was, was lezen toch vooral iets voor verlegen, onzekere nerds zoals ikzelf. (lacht)” Gebruik je sociale media ook om het contact met je fans te onderhouden? “Zeker. In het begin maakte ik er een punt van om op elk bericht te reageren, maar dat hield ik gewoon niet vol. Af en toe moet ik me ook afschermen van al die input van buitenaf en gewoon naar mijn eigen stem luisteren. Als ik te veel met de mening van anderen bezig ben, kan dat me een beetje verlammen als schrijver.” Zijn er nog genres of tropes (typische plotelementen, red.) die je graag in een boek wil verwerken? “In mijn nieuwste boek, ‘King of Greed’, heb ik me voor het eerst aan de marriage-incrisis- trope gewaagd. Superleuk! Stiekem wil ik ooit ook een fantasyboek schrijven, omdat ik dat genre zelf zo graag lees.”